( مسأله شانزدهم ) ( ارزاق ) شانزدهمين مسأله راجع به ارزاق است رزق در اصطلاح اشاعره هر حلال يا حرامى است كه كسى بخورد و معتزله حرام را رزق نمىدانند چون رزق آنست كه خدا براى هر بنده مقرر فرموده و انفاق از آن را مستحسن شمرده است و خدا حرام را روزى كسى قرار نمىدهد و امر بانفاق از آن نمىكند چنان كه فرمود : أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ و نيز گوئيم هر چه انتفاع و به كار بردن آن جائز باشد رزق است خواه به خوردن و خواه به غير خوردن و شرط خوردن در آن نيست و نيز رزق آن است كه كسى نتواند انسان را از آن مانع شود پس حرام رزق نيست و مال مردم اگر چه حلال كرده باشند براى ما رزق نيست زيرا كه صاحب آن مىتواند از رأى خود برگردد و پس از حلال كردن حرام كند و انسان را از تصرف بازدارد و خوراك چهار پايان در اصطلاح معتزله رزق نيست چون مالك علف مىتواند آن را از چهارپا منع كند امّا در لغت رزق بر آن اطلاق مىشود و رزق ملك نباشد چون غذائى كه در ضيافت مىخورند پس از خوردن رزق است و منع او نمىتوان كرد . و همهء جهان ملك خدا است و رزق او نيست و نيز فرزند و علم و ساير نعم رزق است ولى ملك نيست . رزق از طرف خدا است زيرا كه هر چه مخلوق است از او است و هر ممكن به سبب وجود او موجود شده است و هر عملى كه انسان براى تحصيل