اينكه گوئى اين كنم يا آن كنم * خود دليل اختيار است اى صنم و اصولا آقاى اشعرى در شعار و بحثهاى علمى جبرى است ولى در عمل سراسر اختيارى است زيرا اگر جبر است مذمت چرا ؟ وجود قوانين جزائى و كيفرى چرا ؟ شلاق چرا ؟ اعدام چرا ؟ و . . و امّا سخنان اشاعره : اشاعره براى اثبات مدعاى خود حدود نه برهان اقامه كرده‌اند كه يك به يك آورده و جواب مىدهيم : دليل اوّل : افعالى كه از ما صادر مىشود از دو حال خارج نيست : 1 - يا همراه با احتمال عدم صدور است يعنى امكان صدور و عدم صدور هر دو موجود بود مع ذلك موجود شد . 2 - و يا همراه با احتمال عدم صدور نيست بلكه عدم صدورش ممتنع است و حتما بايد صادر شود . امّا فرض ثانى اشكالش اينست كه مستلزم جبر است زيرا چيزى كه جانب فعلش ممكن و جانب تركش محال باشد واجب الصدور است و تحت قدرت نيست كه طرف فعل و ترك مساوى باشد و امّا فرض اوّل خود دو صورت دارد . 1 - با اينكه هر دو طرف ممكن بود ولى صادر شد و محقق گرديد در سايه وجود مرجح . 2 - با امكان دو طرف مع ذلك موجود شد آن هم بدون اينكه عاملى مرجحى در كار باشد . امّا احتمال ثانى باطل است چون مستلزم ترجيح بلا مرجح است و امّا احتمال اوّل خود دو صورت دارد :