توجيه و حمل بر خلاف ظاهر گردند . و باز حضرت على در ادامه همان خطبه 228 مىفرمايد : لا يجرى عليه السكون و الحركة و كيف يجرى عليه ما هو اجراه و يعود فيه ما هو ابداه و يحدث فيه ما هو احدثه . . . در خاتمه : ماده و ماديات عموما داراى ويژگيهاى ذيل هستند : 1 - زماندار : تمام پديده‌هاى مادى در بستر زمان و در زير پوشش زمان قرار دارند و تاريخ تولد و مرگ دارند . 2 - مكاندار : تمام پديده‌هاى مادّى هر يك فضائى را اشغال مىكنند كه آن فضا را مكان مىناميم . 3 - تغيير و تحول : تمام پديده‌هاى مادى يا خود متحركند و يا در پوشش يك حركت عمومىاند و همهء موجودات مادى در دو لحظه مساوى نيستند بلكه پيوسته متغيرند و بر اساس حركت جوهرى عالم يكپارچه سيلان است . 4 - تقسيم پذيرند : هر موجود مادّى تا بىنهايت قابل انقسام است و اگر بقدرى ريز شود كه با ابراز مادى و در خارج قابل انقسام نباشد ولى ذهن ما او را تقسيم مىكند و داراى انقسام وهمى هست ، حال هيچ‌كدام از اين خصائص ماديات در ذات حق نيست او خالق زمان و مكان و حركت و تغيير و تحول است و خود مشمول اين قوانين و سنت‌ها نيست در خاتمه ، شعرى از خواجهء شيراز تقديم مىكنم : سالها دل طلب جام جم از ما مىكرد * آنچه خود داشت ز بيگانه تمنّا مىكرد گوهرى كز صدف كون و مكان بيرون بود * طلب از گمشدگان لب دريا مىكرد آرى حقيقتى را كه از محدودهء كون و مكان بيرون و محيط بر كون و مكان