( مسأله هفتم ) ( خداوند سرمدى است ) هشتمين و آخرين صفت از صفات ثبوتيه خداوند عبارتست از اينكه خداوند هم قديم و هم ازلى است يعنى سر آغازى براى ذات او نيست بلكه او خود سر آغاز همهء موجودات است و از بىنهايت بوده و به نقطه‌اى نمىرسيم كه بگوئيم در اينجا شروع شده و هم باقى و ابدى است يعنى سرانجامى هم براى ذات او نيست بلكه او خود سر انجام همهء موجودات است و تا بىنهايت خواهد بود و به نقطه‌اى نخواهيم رسيد كه بگوئيم تا اينجا ذات تمام مىشود و به پايان خط مىرسد و به قول قرآن هو الاول و الآخر و در يك جمله ذات حق سرمدى است يعنى از بىنهايت تا بىنهايت امتداد دارد و هميشه بوده و همواره خواهد بود ، نه عدم سابق در آنجا راه دارد كه روزى نبوده سپس پيدا شده و نه عدم لاحق مفهوم دارد كه روزى هم نابود شود و اصولا من و الى كه دليل بر ابتداء و انتهاء غايت زمانى و مكانى هستند در مورد ذات حق بىمعنا است و نتوان گفت : از كى ؟ تا به كى ؟ اين حدود براى ممكنات است و نه واجب دليل بر اينكه خدا سرمدى است : در برهان امكان و وجوب به اثبات رسيد كه خداوند واجب الوجود لذاته است و تصور همين معنا كافى است براى اثبات سرمديت زيرا كه واجب الوجود لذاته يعنى حقيقت مطلقه‌اى كه وجود و هستى براى او ضرورت دارد آن هم ضرورت بالذات يعنى از خود ذات سرچشمه مىگيرد و مىجوشد نه ضرورت بالغير كه هر ممكنى در سايه وجود علت تامهء آن ضرورى الوجود مىگردد آنگاه معناى ضرورت وجود عبارتست از استحالهء