( مسأله پنجم ) ( خداوند سميع و بصير است ) پنجم از صفات ثبوتيه خداوند عبارتست از اينكه خداوند سميع و بصير است و به عبارت ديگر مدرك است ، ادراك شعبه‌اى از علم الهى است چون علم عبارتست از انكشاف همهء عوالم وجود در نزد حقتعالى اعمّ از حقايق كليه و جزئيه ، ثابته و متغيره ، حادثه و قديمه و ادراك عبارتست از خصوص علم به جزئيات يعنى خداوند متعال به مبصرات « ديدنيها » و مسموعات « شنيدنيها » عالم است و انواع و اقسام رنگها و صداها در نزد حقتعالى معلوم است . در اينجا سؤالى مطرح مىشود و آن اينكه : در ما انسانها ابزار ديدن و شنيدن كه چشم و گوش باشد وجود دارد و لذا به مبصرات و مسموعات آگاه مىشويم ولى خداوند متعال كه واجد اين ابزار نيست زيرا او مادّى نيست تا چشم و گوش داشته باشد و ببيند يا بشنود پس معناى سميع و بصير بودن خداى چيست ؟ در جواب سؤال فوق مىگوئيم : حقيقت بينائى و شنوائى حتى در انسان عبارتست از آگهى از ديدنيها و شنيدنيها عالم منتهى از آن رهگذر كه ما انسانها موجودات محدود و در قالب تن زندگى مىكنيم و بقول فلاسفه نفس ناطقهء ما و لو ذاتا مجرد باشد امّا فعلا مادى است يعنى با مركب بدن فعل انجام مىدهد و لذا بدون ابزار مادّى نمىتوانيم ببينيم و يا بشنويم و براى هر كارى بما ابزارى داده شده امّا در عين حال آنكه حقيقتا بيننده و شنونده است روح و نفس ناطقهء ما است نه اين شبكه چشم و اعصاب گوش ، اينها آلات و ابزار