حسن بن عبد الرزاق لاهيجى

39

رسائل فارسى ( فارسى )

است . او در اين مدت چند رساله در كليات فلسفه ( امور عامه - طبيعيات - الهيات ) نگاشته است . مانند كتاب مصباح الدرايه ، مصابيح الهدى و روايع الحكم و زواهر الحكم . آنچه در بين اين آثار اهميت دارد و درگير بودن لاهيجى را با مخالفين حكمت مىرساند دو كتاب آئينهء حكمت و الفة الفرقه مىباشد . او در اين دو رساله كوشيده تا اشكالات مخالفين را بر حكمت به صورت استدلالى و برهانى پاسخ گويد . و در چند جاى رسالهء الفة الفرقه به مباحثهء خود با مخالفين تصريح و اصل آن مجادلات را در چند مورد بتمامه درج كرده است . اما ميرزا حسن بعد از فوت پدرش شرايط برايش كاملا متفاوت مىشود . و ملا محمد طاهر قمى به تصريح زنوزى در رياض الجنة او را تكفير مىكند و حتى دستور به اخراج وى از شهر قم مىدهد لكن در اين مورد موفق نمىشود . ميرزا حسن با اين اوضاع كه قهرا مقارن با تعطيلى درسهاى فلسفى مىباشد ديگر به نگارش فلسفى دست نزده است . تأليفاتى كه لاهيجى بعد از اين دوران نگاشته اغلب كلامى ، اخلاقى ، دعا و فقه مىباشد مانند : - جمال الصالحين در دعا - تزكيه الصحبه ، در اخلاق شمع يقين در اعتقادات - اصول دين در اعتقادات نمونه‌هايى از آثار ميرزا حسن كه تحت فشار بودن وى را مىرساند در اينجا نقل مىشود . او در آغاز الفة الفرقة چنين گويد : و أغرب من هذا إنّى مع خمول ذكرى و افول قدرى و سقوط شأنى و هبوط