در معارف اسلامى سرآمد اقران بوده ، از كتاب زاد المسافر و قصائد و مثنويهايش بر مىآيد كه آثار حكما يونان را خوانده ، بفلسفهء افلاطون و ارسطو و رسائل ابو يوسف يعقوب بن اسحاق كندى و ابو نصر محمد بن محمد فارابى و تقريرات شرف الملك ابو على الحسين بن عبد اللّه بن سينا آشنا بوده و در رشته‌هاى حكمت عملى و نظرى وارد و در مباحث الهيات نظريات دقيقى داشته است . سدهء پنجم هجرى كه ناصر خسرو در آن ميزيسته عصر زرين تمدن درخشان شرق بوده ، در اقطار اسلامى بويژه خراسان بازار علم و ادب رونقى بسزا داشته است . سلطنت عادلانهء غزنويان و سلجوقيان در تركستان غربى و خراسان و زاولستان و بخش شمالى هندوستان امنيت و آرامش را كه مقدمهء بسط معارف است ايجاد كرده بود : شهرها و قصبات آباد ، مردم كوفه ، و در هر مسجد و مدرسه‌يى بساط تحقيق گسترده ، مدرسين و طلاب علوم سرگرم افاده و استفاده ، مخصوصا قبة الاسلام بلخ كه خانهء حكمت بود . در آن روزگار حوزه‌هاى علمى بدستگاه ديانت بستگى داشت . چيزى كه بيشتر بتوسعهء معارف كمك ميكرد مخازن كتب خطى مدارس و كتابخانه‌هاى خصوصى سران با دانش و فرهنگ بود . ناصر بحوزه‌هاى علميهء بلاد ديگر خراسان هم ميرفت و از صحبت افاضلى كه در علوم عصريه بحرى ذاخر و در تبرز آداب شمسى طالع بودند استفاده مىبرد . براى فحص حقيقت - در جوانى - بتركستان ، زاولستان ، سند ، هند ، بين النهرين ( عراق ) و ديلمستان سفر كرده بود . حكيم ناصر خسرو طب و موسيقى ميدانست ، از مباحث اختصاصى فلسفه آگاه ، در علم فلك و حساب و هندسه اعلى درجهء معلومات عصر خود را فرا