المحقق الدواني

14

تهليليه ( فارسى )

گر بيّنه بر امامتش مىطلبى * در بيّنهء حروف اللّه نگر يا : خورشيد كمال است نبى ، ماه ولى * اسلام محمد است و ايمان على گر بيّنه‌اى بر اين سخن مىطلبى * بنگر كه ز بينات اسماست على [ 1 ] اخلاق : دوانى به دستور سلطان حسن بيك ( اوزون حسن ) ، بر آن شد كه رسالهء اخلاقى خواجه نصير را باز نويسى كند ، آن هم صريحا با اين قصد كه تصحيح و تكميل رساله بنا بر ديدگاه اشراقى انجام پذيرد . ساختمان « اخلاق جلالى » اساسا هيچ تفاوتى با « اخلاق ناصرى » ندارد ، ولى دوانى در تأليف آن از آيات قرآنى ، احاديث نبوى و گفتار صحابه و بيانات دل‌انگيز عرفا سود جسته و كتاب خود را هنرمندانه با آنها آرايش داده است . او نه تنها رسالهء خواجه را خلاصه و ساده كرد ، بلكه جاى

--> [ 1 ] در كتاب « مفاخر اسلام » ، ص 7 - 426 ، نقل شده است كه : هر يك از حروف تهجى يا مركب از دو حرف است ، مثل يا و تا و ثا ، و يا مركب از سه حرف مانند جيم و سين و ميم . در علم حروف و خواص آن براى هر يك از اين دو ، زبر و بينه قائل شده‌اند . « زبر » اول كلمه و « بينه » بقيه آن است . مثلا زبر « جيم » ، « ج » است و بينه آن « يم » . بنابر اين بينات لفظ محمد ( يم - ا - يم - ال ) است كه به ترتيب « زبر » آنها ( م - ح - م - د ) حذف شده ، و بينات لفظ محمد ( جمعا 132 ) با « اسلام » مطابق است . به همين ميزان بينات اسم « على » نيز كه ( ين - ام - ا ) مىباشد با عدد لفظ « ايمان » كه ( 110 ) است ، مساوى مىباشد . در « اللّه » بينه الف ( لف ) است ( 110 ) مطابق اسم على و بينه هي و دو لام كه ( دى - ام - ام ) ، 92 مىشود كه مطابق با اسم محمد است .