سيد مرتضى بن داعى حسنى رازى ( داعى الاسلام )

مقدمهء ناشر 9

تبصرة العوام في معرفة مقالات الأنام ( فارسى )

[ يعنى خلفاى فاطميّه ] منقطع شدند و اتباع حسن تا زمان ما هنوز باقيند » . قلع ريشهء اسماعيليّه در مشرق زمين چنان كه ميدانيم در تاريخ 653 - 654 بدست هولاكو صورت گرفت بنابراين كتاب تبصرة العوام قبل از بر افتادن جانشينان حسن صبّاح يعنى قبل از سال 653 تأليف شده است . 2 - مؤلّف تبصرة العوام در كتاب خود سه بار در صفحات 120 و 175 و 253 از امام علّامهء بزرگ فخر الدّين محمّد بن عمر رازى نام ميبرد و او را از متأخّران اصحاب امام شافعى ميشمارد و ذكرى نيز از ايّامى كه امام فخر رازى در جامع خوارزم بوعظ و تذكير اشتغال داشته بميان ميآورد . امام فخر رازى بسال 543 يا 544 در رى متولّد شده و در سال 606 در هرات فوت كرده است و او در دستگاه سلطان علاء الدّين تكش خوارزمشاه ( 568 - 596 ) و پسرش سلطان علاء الدّين محمّد ( 596 - 617 ) باحترام تمام ميزيسته و لابد در عهد يكى ازين دو خوارزمشاه بوده است كه در خوارزم بدرس و وعظ سر ميكرده و اگر در اين تاريخ سنّ امام فخر را كه استادى جليل القدر و محترم و نزد عامّه و خوارزمشاه معزّز و مكرّم بوده در حدود سى و پنج و چهل فرض كنيم واقعه‌اى كه مؤلّف تبصرة العوام از مجلس وعظ امام فخر در خوارزم نقل مىكند با حدود سنهء 580 يا يكى دو سه سال پيشتر يا پست‌تر مقارن مىشود و قريب بيقين است كه اگر تبصرة العوام بعد از تاريخ 580 تأليف نشده باشد قبل از آن تاريخ تأليف نشده چه مؤلّف سه بار از امام فخر رازى و كتاب تفسير او و اهميّت مقامش در ميان اصحاب امام شافعى در رديف ابو بكر باقلانى و سهل صعلوكى و امام - الحرمين جوينى و حجّة الاسلام غزّالى و راغب اصفهانى بشكلى نام ميبرد كه مسلّم مىشود كه در حين تأليف تبصرة العوام شهرت امام فخر رازى عالمگير شده بوده و پيروان شافعى او را از جهت مقام علمى و استادى در سلك بزرگانى مثل باقلانى و غزّالى و جوينى و راغب مىآورده و ديگران نيز او را در همين پايه ميدانسته‌اند .