ادراك تواند كرد ، و او لطيف آگاه است . به تعبير فردوسى بزرگ : به بينندگان آفريننده را * نبينى مَرنجان دو بيننده را . حضرت امير مؤمنان ( ع ) در دعاى « صباح » كه به او منسوب است گويد « يا من قرب عن خواطر الظّنون و بعد عن ملاحظه العيون » اى كسى كه به دل‌ها نزديك شده‌اى و از ديدار ديدگان دورى . آيات قرآن كه ظاهر آن منشأ توهّم اشعريان شده همه جا با عبارت « نظر » است نه « رؤيت » . و « نظر » با « رؤيت » بسيار فرق دارد . نظر در فارسى نگريستن است و رؤيت و « ابصار » ديدن . و از اين جهت ارباب لغت نظر را به « تقليب حدقه » يعنى برگردانيدن چشم به سوى مرئى تفسير مىكنند نه به معنى ديدن به چشم « و نظر رؤيت نيست ، بلكه تقليب حدقه است . . . و دليل بر آن كه نظر به معنى رؤيت نيامده است آن است كه عرب اثبات نظر كند و نفى رؤيت ، آنجا كه گويد نظرت الى الهلال فلم اره به ماه نگريستم و نديدم او را ، و اگر نظر به معنى رؤيت بودى اين كلام متناقض بودى به منزلهء آن بودى كه گفتى رأيت الهلال و لم اره ماه را ديدم و نديدم ، و اين باطل است » « 1 » به عبارت ديگر ، مىتوان گفت نظر يا نگريستن مقدّمهء رؤيت يا ديدن است و ممكن است با نگريستن به سوى چيزى ، انسان آن را ببيند يا نبيند ؛ ولى رؤيت غايت است چنان كه عرب گويد « ما زلت انظره حتّى رأيته يعنى پيوسته مىنگريستم تا آن‌گاه كه بديدم . دليل ديگر بر اين كه نظر غير از رؤيت است اين است كه در ابصار نيز كه مترادف با رؤيت است وضع به همين منوال است . نظر مقدّمه است و پس از آن ابصار دست مىدهد و يا نمىدهد . چنان كه در قرآن مجيد مىفرمايد « وَ إِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدى لا يَسْمَعُوا وَ تَراهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ وَ هُمْ لا يُبْصِرُونَ » « 2 » و اگر آنان را به هدايت و راه راست فراخوانى نشنوند و آنان را مىبينى كه به سوى تو مىنگرند در حالى كه نمىبيند . پس امثال اين كاربردها در عربى فصيح دليل است بر اين كه نظر با رؤيت در اصل معنى تفاوت دارد حال اگر بپرسند كه « چون تأويل مخالفان باطل شد ، تأويل درست آيه چيست ؟ » گوييم تأويل درست آن است كه نظر به معنى انتظار است . » و اين روايت كرده‌اند

--> - خوش جوابى است كه خاقانى داد * از پىِ رَد شدنِ گفتارش گفت من طاعتِ آن كس نكنم * كه نبينم پس از اين ديدارش ! ( 1 ) . ابو الفتوح رازى ، تفسير ، 11 / 330 ، ابو الحسن شعرانى . ( 2 ) . سورهء اعراف ، 7 / آيهء 198 . تفسير ابو الفتوح ، 5 / 257 كه در شرح اين آيه نيز مسأله « نظر » را در ارتباط با « ابصار » يا « رؤيت » مطرح كرده و مفصّلا بحث كرده است .