گروه غالب طالب منفصل كردن خود از عصبيّت طبيعى كه قدرتشان بر پايهء آن است ، مىشوند و نيروهاى ديگر را جانشين آن مىسازند تا ابراز مطلق‌گرايى آنان قرار مىگيرد . بايد گفت كه شناخت يك نيروى غير دينى ( - عصبيّت ) به عنوان نيروى محرّك تاريخ ابن خلدون را درگير مسائل دقيقى از سازش با نظريّهء سنّتى تاريخ مسلمين و تمدّن آنها كرد ، ولى وى هر چه بيشتر و با اعتقاد قلبى عميقتر از نظريّهء خود دفاع مىكرد ، و عنصر دينى را تنها به عنوان يك عنصر ثانوى در جريان تاريخ به حساب مىآورد . با اين همه ، همين امر وى را از بررسى عميقتر علّتهاى پيدا شدن دولت و حكومت بازمىداشت ، و مانع از بيان منسجم نظريّهء او مىگرديد ( - محسن محمود ربيع ، نظريّهء سياسى ابن خلدون ، 41 - 38 ، ليدن ، 1964 ) . و او خود نيز در مقدّمه بيش از يك مورد بدان اشاره مىكند . امّا مىتوان گفت كه ابن خلدون ، در بيان نظريّهء خود يعنى « عصبيّت » از قرآن مجيد اقتباس كرده ( يوسف ، 12 / آيهء 14 ) يعنى آنجا كه قرآن از برادران يوسف خطاب به پدرشان حكايت مىكند كه مىگويند « اگر گرگ او را بخورد ، درحالىكه ما عصبه ( متّحد و هم پشت ) هستيم ، آنگاه ما زيانكار باشيم » ( قالُوا لَئِنْ أَكَلَهُ الذِّئْبُ وَ نَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّا إِذاً لَخاسِرُونَ ) . و معنى آن اين است كه پدر او گمان نبرد كه با وجود هم پشتى و عصبيّت ، دشمنى كسى يا جانورى با يوسف مايهء زيان او خواهد شد ؛ و چنين مىانديشيد كه اگر آنها در نسب منفرد و جدا از همديگر بودند هيچ‌كدام از آنها در يارى و محافظت ديگرى دل‌سپردگى و همدردى نشان نمىداد . * * * مقدّمهء ابن خلدون به طور كلّى شش قسمت عمده و نسبة طولانى دارد و هر قسمت داراى فصول چندى است . قسمت اوّل ، در واقع يك مقالهء عمومى در اجتماع انسانى است ، و در آن ابن خلدون بررسى مبسوطى از تأثير محيط زيست در طبيعت انسانى مىكند ، كه شامل تحقيقات نژادشناسى و انسان‌شناسى به معنى مصطلح امروزى مىگردد ؛ قسمت دوم ، از اجتماعات روستايى ، و روى هم رفته تمدّن ابتدايى ( عمران بدوى ) سخن مىگويد ؛ قسمت سوّم از اشكال گوناگون حكومت ، دولتها و نهادها بحث مىكند ؛ قسمت چهارم ، شامل بحث از تمدّن شهرى ( عمران حضرى ) است ، كه گسترده‌ترين و پيچيده‌ترين اشكال مدنيّت را در بر مىگيرد ؛ قسمت پنجم دربارهء صناعات و امور اقتصادى به نحو كلّى است ؛ قسمت ششم ، در تعاليم ( علوم ) ، ادبيّات و موضوعات فرهنگى به نحو كلّى بحث مىكند .