مردم در حقيقت قرآن را نشنيده‌اند ، قرآنى كه در مصحف‌هاست ، جز به مجاز ، كلام خداى تعالى نيست ، و آن عبارت از حكايت از مكتوب نخستينى است كه در لوح محفوظ بوده است « 1 » . جعفر بن مبشّر مىگفته است كه در ميان فاسقان اين امّت ( - امّت اسلامى ) كسانى هستند كه از يهود و مجوس و زنادقه بدتر هستند ، با اينكه معتقد بوده است فاسق موحّد است و مؤمن و كافر نيست « 2 » . در مورد امامت ( - خلافت ) ، جعفر بن مبشّر همراه با جعفر بن حرب و اسكافى معتقد بوده‌اند كه براى اين مقام پس از پيامبر اكرم ( ص ) شايسته‌ترين فرد على بن ابى طالب ( ع ) بوده است ، در عين حال ، امامت مفضول ( - ابو بكر ) را مىپذيرفتند و معتبر مىشمردند ؛ بنابراين ، برخى از مؤلفان او و ديگر معتزلهء بغداد را شاخه‌يى از زيديّه شمرده‌اند « 3 » . 19 . جعفر بن حرب ( وفات ، 236 ه . ق . ) ابو الفضل جعفر بن حرب همدانى ، يكى از معتزلهء بغداد ، در آغاز از شاگردان ابو الهذيل علّاف در بصره بود ، و بعدا مدّتى نزد مردار در بغداد تحصيل كرد ، و به تبعيّت از زهد و ترك دنيايى كه استادش تعليم مىداد ميراث نسبة كلانى را كه از پدر به دو رسيده بود ميان نيازمندان تقسيم كرد . او نيز مانند معتزله ، صفات خدا را عين ذات او مىدانست و مثلا مىگفت كه او از طريق خودش ازل و ابد را مىداند ، و به عبارت ديگر علم او عين ذات او است . به عقيدهء او كافرى كه با اجتهاد خويش اسلام آورده از مؤمنى كه به توفيق الهى مسلمان شده فاضل‌تر و برتر است . باز بنابر رأى معتزله قرآن را مخلوق مىدانست ؛ و بنابراين آن را عرضى مىدانست كه بر ذات پيامبر اكرم ( ص ) استوار است . روح را اصلا از جسم جدا مىدانست كه تصادفا با آن اتحاد يافته است . ما بنابر ارادهء خويش و بنابر واپسين تصميمى كه مىكنيم رفتار مىكنيم مگر اينكه اين تصميم با تصميم ديگرى يا با مانعى مورد ممانعت قرار بگيرد .

--> ( 1 ) . خيّاط ، انتصار ، 82 ؛ شهرستانى ، الملل و النحل 1 / 76 . ( 2 ) . خيّاط ، 81 ؛ بغدادى ، الفرق ، 153 . ( 3 ) . Ency . , of Islam . art . , « Djafar B . Mubashsher » , Vol . II / 373 Wy A . N . Nader .