جعفر ، مذهب زيدى داشت ، و مانند همكار و رفيق خويش براى خلافت پيامبر اكرم ( ص ) على ( ع ) را شايسته‌ترين فرد مىشمرد . كتاب‌شناسى : اشعرى ، مقالات الاسلاميّين ، ريتر ، استانبول ، 1929 ، ابن نديم ، الفهرست ، 181 - 182 ، به اهتمام پرفسور محمد شفيع ، لاهور 1955 ، 65 - 66 ؛ بغدادى ، الفرق بين الفرق ، 151 و ما بعد ؛ خيّاط ، الانتصار ، به ترجمه و اهتمام آلبرت نصرى نادر ، بيروت ، 1957 ، 12 ، 66 ، 74 ، 89 ، 100 ، 113 ؛ ابن المرتضى ، طبقات المعتزلة ، 41 و ما بعد ، چاپ ( Diwald Wilzer ) . و نيز ، - : Ency , of Islam , Vol II / 373 , art . Dja , Far b . Harb , by A . N . Nader . 20 . على اسوارى ( وفات ، 240 ه . ق . ) على اسوارى ، از معاصران علّاف و نظّام بصرى و بشر بن معتمر و مردار بود ، و با آنها در ابواب علم كلام مناظرات و مباحثاتى داشت . آنچه از عقايد كلامى او معروف است يكى قول او به تحديد قدرت خداى تعالى است . زيرا مىگفته است كه خداى تعالى تنها بر احداث آنچه مىداند حادث خواهد شد قادر است ، و بر احداث آنچه حدوثش را نمىداند قدرت ندارد « 1 » . مثلا اگر مىداند كه كسى در هشتاد سالگى خواهد مرد ، نمىتواند او را پيش از آن بميراند و يا او را يك چشم بهم زدن پس از آن باقى نگاه دارد . سرانجام نيز همهء عالم فانى خواهد شد و تنها خدا باقى خواهد ماند « 2 » . 21 . ابو جعفر محمّد بن عبد اللّه اسكافى سمرقندى ( وفات ، 240 ه . ق . ) اسكافى يكى از شيوخ بزرگ معتزلهء بغداد است ، و مردى ديندار و زاهد بوده است . وى اصلا اهل سمرقند بوده است . تاريخ تولّد او معلوم نيست ، ولى اين اندازه دانسته است كه عمرى دراز داشته ، و به سال 240 ه . ق . در گذشته است . زندگانى خود را با شغل خيّاطى آغاز كرد ؛ و والدين او ، وى را از ادامه تحصيلاتش مانع شدند ، ولى جعفر بن حرب او را زير حمايت خود گرفت و او را به مذهب اعتزال بر آورد . وى كه هوشى

--> ( 1 ) . خيّاط ، انتصار ، 20 . ( 2 ) . همانجا ، 20 ؛ ابن حزم ، الفصل ، 4 / 150 .