- W . M . Watt , Free Will and Predestination , 27 - 29 , London , 1948 . - W . M . Watt , The Formative Period of Islamic Thought , 19 - 21 , Edinbrugh , 1973 . - J . Van Ess , Theology and science . The case of Abu I shaq an - Nazzam , Ann Arbor , 1979 . - Ency . , of Islam , art . « al - Nazzam » . , VII / 1057 - 1058 , by , J . van Ess , New Edition . 18 . جعفر بن مبشّر ثقفى ( وفات ، 234 ه . ق . ) جعفر بن مبشّر ثقفى [ يا قصبى ] ، از معتزلهء بغداد و زاهد و فقيه سدهء سوم ، چنان كه ياد شد از شاگردان ابو موسى مردار بود ، و تا حدودى نيز از نظّام متأثّر شد . از زندگانى او چيز زيادى نمىدانيم مگر برخى داستان‌ها دربارهء ترك دنيا و شناساندن مذهب اعتزال در شهر عانهء عراق ، و مناظراتى كه با بشر بن غياث مريسى داشته است . وى كتب و رسائل چندى در فقه و كلام نوشته بوده است . « 1 » شاگردان متعدّدى داشته و با هم اسم و هم فكر خود جعفر بن حرب حلقهء پيروانى تشكيل داده بودند كه اصطلاحا آن را « جعفريّه » مىناميده‌اند ، يعنى پيروان همين جعفر بن مبشّر ثقفى و جعفر بن حرب همدانى كه پس از اين از وى نيز سخن خواهيم گفت . از جعفر بن مبشّر چيزى بر جاى نمانده ، جز نقل قول نسبة مفصّلى كه اشعرى آن را نقل كرده ، و نشان مىدهد كه در مسائل متعدّد مربوط به قرآن مجيد از شيوهء جعفر سود برده است « 2 » . چنان كه خيّاط مىگويد : شيوهء فقهى او اين بوده است كه از ظاهر قرآن ، سنّت ، و اجماع پيروى كند ، و از رأى و قياس اجتناب ورزد . و در ضمن آثار او كتابى در ردّ اصحاب الرأى و القياس ، و كتابى در ردّ اهل الحديث آمده است « 3 » . در كلام ، نظرات چندان جديدى نياورده است . او و همكار و همفكر معاصرش معتقد بوده‌اند كه خداى تعالى قرآن را در لوح محفوظ آفريده ، پس جايز نيست كه از آنجا انتقال يابد ، زيرا محال است كه يك شىء در آن واحد در دو مكان باشد . و بنابراين ،

--> ( 1 ) . خيّاط ، انتصار ، 81 ؛ ابن نديم ، الفهرست ، 37 . ( 2 ) مقالات الاسلامييّن ، 589 - 598 ، چاپ ريتر . ( 3 ) ابن نديم ، الفهرست ، 193 ، تجدّد .