نجّاريّه سه فرقه بوده‌اند : برغوثيّه ، زعفرانيّه ، و مستدركه . كتاب‌شناسى : ابن نديم ، الفهرست ، 268 ، تجدّد ؛ ابو حيّان توحيدى ، الامتاع و المؤانسة ، 1 / 58 ؛ خيّاط ، انتصار ، فهرست‌ها ، چاپ نيبرگ ؛ اشعرى ، مقالات الاسلاميّين ، چاپ ريتر ؛ عبد الجبّار همدانى ، شرح الاصول الخمسة ، قاهره ، 1965 ، فهرست‌ها ، چاپ عبد الكريم عثمان ؛ امام فخر رازى ، تفسير كبير ، 2 / 157 ، ترجمهء نگارنده ، اساطير ، نيز ، - Ency . , of Islam , Vol . VII / 866 - 868 , art , « al - Vadjdjar » , by H . S . Nyberg . 17 . نظّام سيّار بلخى ، بصرى ( وفات ، 231 ه . ق . ) 1 . زندگانى - آثار ابو اسحاق ابراهيم بن سيّار بن هانئ ، النّظّام بلخى يا بصرى ، معروف به نظّام بصرى يا ابراهيم نظّام ( وفات ، 231 ه . ق . ) ، از بزرگ‌ترين شيوخ معتزلهء بصره در سدهء سوم هجرى بود و در علم كلام تواناترين متكلم او را شمرده‌اند . و گفته‌اند كه وى بيش از همه در فلسفه تعمّق داشته و در بارور كردن علم كلام از آن بهره گرفته است . بغدادى گويد : وى در كودكى با جماعتى از ثنويّه و سمنيه معاشرت مىكرد ، و در بزرگسالى با جماعتى از فلاسفه ، و از هر دو گروه نكاتى اقتباس كرده ، در مذهب خويش وارد ساخت ( الفرق ، 113 ) . و او از لحاظ كلامى با متكلمان معتزلى نيز اختلافاتى داشته است كه پس از اين ياد خواهيم كرد . ابراهيم در بصره بزرگ شد ، ولى سالهاى آخر حيات خود را در بغداد گذرانيد ، و در آنجا حدود 231 - 220 / 846 - 835 در گذشت . وى شاعرى ممتاز بود ، و در لغت نيز اطّلاعى وسيعى داشت ، ولى برتر از همه مناظرى بزرگ و مجادلى كم نظير بود ، و روى هم رفته يكى از درخشان‌ترين چهره‌هاى فرهنگ اسلامى در عصر عبّاسى بشمار مىرود . و او مكان ويژه‌يى را در بسط اصول عقايد اسلامى اشغال مىكند . از كودكى آثار ذكاوت در او پيدا بود . گويند : پدرش او را نزد خليل بن احمد برد تا تعليمش دهد . خليل قدحى بلورين در دست داشت ، و براى امتحان از او خواست تا آن را توصيف كند . ابراهيم پرسيد : به مدح توصيف كنم يا به ذمّ ؟ خليل گفت : به هر دو . و او قدح را به مدح و به ذمّ در نهايت مهارت توصيف كرد ؛ پس از آن مدح و ذمّ درختى را كه در حياط خانه‌اش بود