A . N . Nader , le Sytsteme Philosophique des Mutazila , Beirut , 5916 , 111 - 114 . 16 . نجّار رازى ( وفات ، 230 ه . ق . ) ابو عبد اللّه حسين بن محمّد بن عبد اللّه نجّار رازى ، از متكلّمان سدهء سوم هجرى ، در آغاز حائك ( - بافنده ) يا ترازو ساز بوده ، و اصلا اهل بم « 1 » بوده است . وى معتزلى جبرى مرجئى بوده ، و با مأمون معاصر مىزيسته است . تاريخ تولّد و وفات او به درستى معلوم نيست . ولى اگر اين روايت ابن نديم را بپذيريم كه وى با نظّام بلخى دربارهء جبر بحث كرد و نظّام چنان مغلوبش ساخت كه گرفتار تب شديدى شد ، و به سبب همان وفات كرد ، مىتوانيم فرض كنيم كه وفات از دههء سوم سدهء هجرى بالاتر نمىرود . عقايد كلامى نجّار در اواخر خلافت مأمون در رىّ و ولايات غربى خلافت اسلامى شناخته شد ، و او ظاهرا با طاهريان محشور بوده و از حمايت آن دودمان بر خود بوده است . هر چند وى در آغاز محنه [ - آزمايش عقيدهء مسلمانان به خلق قرآن ] هنوز زنده بوده ، ولى سندى در دست نيست كه وى و استاد وى بشر مريسى در اين كار مستقيما شركت كرده باشند . ولى ترديدى نمىتوان كرد كه عقايد وى در انتشار محنه ، از طريق شاگردش محمد بن عيسى معروف به برغوث كه توسّط المعتصم ( خلافت ، 218 - 227 ه . ق . ) از بصره به بغداد دعوت شد ، تا همراه با متكلّمان ديگر در مناظرهء اهل حديث بويژه امام احمد بن حنبل شركت جويد ، مدخليّت تامّ داشته است ، و نقش فعّال و زبان تند و منطق نيرومند او در تعقيب امام سهمى بسزا داشته است . پيروان او را « نجّاريّه » خوانده‌اند . و چنان كه شهرستانى مىگويد بيشتر معتزلهء رى و اطراف آن از نجّاريّه بوده‌اند . نجّاريه ، روى هم رفته ، در مسألهء قدر و قضا و كسب و وعد و وعيد و امامت ابو بكر موافق اهل سنّت بوده‌اند ؛ ولى در نفى صفات و خلق قرآن و نفى رؤيت با معتزله همداستان بوده‌اند . نجّار را كتابهايى بوده است از جمله : البدل فى الكلام ، اثبات الرّسل ، الارجاء ، الثواب و العقاب ، و جز اينها .

--> ( 1 ) . در برخى مآخذ قم نوشته‌اند ، كه ظاهرا درست نيست .