على اصغر حلبى
133
تاريخ علم كلام در ايران و جهان
ماليده از ميدان مباحثهء قاضى القضاة رو گردانيدند . در سال 709 قاضى نظام الدين مراغهاى براى ترتيب امر اوقاف آذربايجان به آن صوب عزيمت كرد و از مصاحبت اردو بازماند . طرفداران شيعه وقت را غنيمت دانستند و سلطان را بيش از پيش به حمايت از اين مذهب ترغيب كردند و چون در اين ايام اولجايتو به عراق عرب رفت و به زيارت مشهد نجف اشرف مشرف گرديد و در آنجا خوابى ديد كه دالّ بر تشويق به تقويت اسلام بود ، امراى شيعى مذهب او آن خواب را چنين تعبير كردند كه سلطان بايد مذهب تشيّع اختيار كند . اولجايتو قبول اين مذهب كرد و به تبع او ساير امرا و بزرگان نيز شيعه شدند مگر امير چوپان وايسنى قتلغ كه دست از تعصب سابق برنداشتند و همچنان سنى ماندند و هر قدر سادات و ائمهء شيعى خواستند مذهب ايشان را برگردانند ممكن نشد . « 1 » اولجايتو در سال 709 ه . ق . امر داد كه نام خلفاى ثلاثه را از خطبه و سكه بيندازند و نام حضرت امير المؤمنين على ( ع ) و امام دوم و سوم شيعيان را در خطبه بياورند و در سكه فقط بر نام حضرت على بن ابى طالب اقتصار كنند و مردم ايران نيز به مذهب شيعه درآيند . اولجايتو براى اشاعهء عقايد شيعه امر داد كه پيشوايان اين مذهب را از اطراف جلب كنند و مدارس مخصوص براى تعليم اصول و عقايد فرقهء شيعه ترتيب دهند ، چنان كه در جنب گنبد سلطانيه مدرسهيى درست كرد كه شصت نفر معلم و مدرّس در آنجا به اين كار اشتغال داشتند و دويست نفر شاگرد در آنجا به آموختن عقايد مذهب شيعه سر مىكردند و مدرسهيى ديگر در اردو به نام « مدرسهء سيّاره » از خيمه و كرباس ترتيب دادند و آن را دائما با اردو مىگردانيدند و جماعتى از بزرگان علماى دينى با آن حركت مىكردند و طالبان علم را درس مىدادند . « 2 » اقبال و توجه اولجايتو به مذهب شيعه از هر طرف علماى اين مذهب را بر آن داشت كه به اردو بيايند و بيشتر از پيشتر سلطان را به سمت مذهب تشيع مايل كنند و بكوشند تا با ادلهء كلامى و شواهد ديگر ايمان او را محكم سازند و راه نفوذ ائمهء اهل سنت را سدّ كنند . از آن جمله علّامه جمال الدّين حسن بن مطهّر حلّى ( 648 - 726 ه . ق . ) و پسرش فخر المحققين فخر الدّين محمّد ( 682 - 771 ه . ق . ) كه هر دو از علماى معروف شيعهاند با جمعى ديگر از پيشوايان عالم اين مذهب به خدمت اولجايتو به سلطانيه شتافتند و
--> ( 1 ) . همانجا ، 421 - 422 . ( 2 ) . Encyclopaedia of Islam , 3 / 319 - 20 , art , « al - Hilli » New Edition .