كبير » است كه دولت علويان طبرستان را تأسيس كرد ( حدود سال 250 ه . ق . ) ؛ و ديگرى قاسم رسّى « 1 » ( وفات 246 ه . ق . ) كه او و جانشينانش اصول عقايد مذهب زيدى را تدوين كردند ، و چنان كه پيش از اين ياد شده در اصول معتزلى است ، و نيز با تصوّف مخالفت دارد ( و از همين‌جاست كه طريقه‌هاى صوفيّه اكنون در يمن كه مهم‌ّترين مركز مذهب زيديّه است ، يكسره ممنوع است ) . اما در عبادات ، زيديان در برخى از مسائل كه مايهء تمايز شيعه و سنّى است ، روش شيعه را دارند ( مانند « حىّ على خير العمل » گفتن در اذان ، پنج بار تكبير گفتن در نماز ميّت ، نخوردن ذبيحهء غير مسلمين و غيره ) ؛ امّا زناشويى با غير زيديان و زواج متعه را جايز نمىدانند . شرايط اصلى امام در مذهب زيديّه بقرار زير است : 1 ) امام بايد از خاندان پيامبر اكرم باشد ، خواه از نسل امام حسن ( ع ) باشد ، و خواه از نسل امام حسين ( ع ) و لهذا امامت ارثى نيست ، و هركس از آن خاندان كه داراى شرايط لازم باشد ، و ما قبلا ياد كرديم ، مىتواند امامت كند ؛ 2 ) امام بايد شخصا قادر به جنگ و دفاع باشد و به همين جهت كودك يا مهدى غايبى را به امامت نمىپذيرند ؛ 3 ) امام بايد در علم دين كاملا عالم باشد ، و زيديّه از اين قاعده سخت تبعيت مىكرده‌اند ، و شاهد آن كتاب‌هاى زيادى است كه امامان و دانشمندان زيدى در قرون متوالى تأليف كرده‌اند . و از اين‌روى ، نزد زيديّه ، كوشش شخصى و جهاد فردى براى رسيدن به مقام امامت واجب بوده است و از همين‌جاست كه سلسلهء پيوسته‌يى از امامان زيدى پيدا نشده است ؛ و حتى زيديّه گاه بىامام بوده‌اند ، و گاه وجود بيش از يك امام را در يك وقت پذيرفته‌اند و حتى امامى در برابر امام ديگر قيام كرده است ؛ اگر امام جديد مىتوانسته است سلف خود را از امامت براند ، خلع امام مغلوب از امامت كارى درست شمرده مىشده است ، و در غير اين صورت ، امام سابق يعنى مغلوب مىتوانسته است دوباره به امامت خود بازگردد . اگر تمام شرايط امامت در امامى جمع نباشد او را امام

--> امامت بوده است ( ابن اثير ، الكامل ، 7 / 136 ) . ( 1 ) . ابو محمّد قاسم بن ابراهيم بن اسماعيل حسنى علوى ( 169 - 246 ه . ق . ) معروف به « رسّى » فقيه و شاعر ، و از امامان زيديّه بود . وى شقيق يا همزاد ابن طباطبا علوى ( محمد بن ابراهيم ) بود . در جبال قدس از اطراف مدينه سكونت داشت ، و دعوت خود را پس از مرگ برادرش ( به سال 199 ه . ق . ) آشكار ساخت ، وى در « رسّ » [ شش فرسخى مدينه ] درگذشت . شعر نيكو مىسرود . و مرزبانى برخى از آنها را ياد كرده است . و از آثار او الامامه و الرّدّ على ابن المقفّع و جز آنها مشهور است ( مرزبانى ، معجم الشعراء ، 335 - 337 ؛ زركلى ، اعلام ، 5 / 171 ) .