آغاز كار همهء آنها شناسايى حضرت امير مؤمنان على ( ع ) به عنوان خليفهء بر حق پس از رحلت پيامبر اسلام است « 1 » از نخستين كسان در ميان اين گروه مقداد بن الاسود ، سلمان فارسى ، ابو ذر غفارى ( يا غفّارى ) و عمار ياسر را مىتوان نام برد كه از نخستين شخصيت‌هاى مشهور به تشيع در اسلام بوده‌اند . همهء گروههاى ديگرى كه بعدا ظهور كردند مانند همين گروه مختصر اندك ، معتقد بودند كه امامت متعلق به آل على ( Alids ) است ، و تنها در مسائلى از اين دست كه جانشين امام كه خواهد بود ، پايگاه امام جديد چيست ، و آيا امامت به دو ختم مىشود يا نه ، با هم اختلاف داشتند و نتيجهء اين نظرگاه‌ها آن بود كه شيعه شعبه‌هاى گوناگون يافت . به دست دادن همهء اين فرقه‌ها و شعبه‌ها و انديشه‌ها و عقايد آنها چندان به كار ما مربوط نيست . ولى براى كسانى كه طالب اطلاعات بيشتر باشند ، بسنده است يادآورى مىكنيم كه در اين باب به كتاب فرق الشيعهء ابو محمد حسن بن موسى نوبختى ( وفات ، 300 - 310 ه . ق . ) و مقالات الاسلاميين ابو الحسن على بن اسماعيل اشعرى ( وفات ، 324 ه . ق . ) و الملل و النحل ابو الفتح محمد بن عبد الكريم شهرستانى ( وفات ، 549 ه . ق . ) بنگريد . امّا از لحاظ تاريخى شيعه در آغاز داراى سه فرقهء عمده بوده : 1 . غلاة يا غاليه : يعنى كسانى كه دربارهء على ( ع ) اغراق يا غلو مىكردند . و به او صفاتى فوق طبيعى همچون الوهيّت نسبت مىدادند . اين فرقه ، در واقع جزو فرقه‌هاى حقيقى شيعه نيستند ، چه آنها يا به ناروا خود را شيعه خوانده‌اند ، و يا اينكه مخالفان شيعه آنها را براى بدنام كردن شيعيان جزو شيعيان راستين قلمداد كرده‌اند . نخستين جماعت از اين فرقه ، پيروان مردى هستند موسوم به عبد اللّه بن سبأ الهمدانى ( سدهء اول هجرى ) كه از تبار يهودى بود . همو بود كه نخستين بار آشكارا ابو بكر و عمر و عثمان را لعن گفت ، و به الوهيّت علىّ ( ع ) قائل گشت . معروف است كه على ( ع ) خود او را كشت . « 2 » فرقهء نصيريّه

--> ( 1 ) . « الشيعة هم الذين شايعوا عليّا ( ع ) و قالوا انّه الامام بعد رسول اللّه ( ص ) و اعتقدوا انّ الامامة لا تخرج عنه و عن اولاده » ( تعريفات ، 114 ) ، « و قالوا ايضا الامام هو الّذي له الرئاسة العامّة فى الدين و الدنيا جميعا . و الامامة عندهم لطف ؛ و اللّطف عبارة عن كلّ ما يقرّب المكلّفين الى الطّاعة و يبعد هم عن المعاصي . و لذا قيل نصب الامام لطف فى التكاليف الواجبة » ( خواجهء طوسى ، تلخيص المحصّل ، « رسالة الامامة » 426 شيخ عبد اللّه نورانى ، تهران - 1359 ه . ش . ) ( 2 ) . برخى نيز گفته‌اند كه هر چند على ( ع ) پيروان او را به سختى تعقيب و منكوب ساخت ، اما خود او گريخت ، و پس از قتل على ( ع ) همچنان به نشر اعتقاد خود پرداخت . ابن قتيبه در معارف ( 622 ، ثروت عكاشه ) مىنويسد « السّبئيّة ينسبون الى عبد اللّه بن سبأ . كان اول من كفر من الرافضة ، و قال علىّ ربّ العالمين فاحرقه عليّ و اصحابه بالنار » .