198 - لكلّ شىء حصاد « 1 » و حصاد امّتى ما بين السّتّين الى السّبعين « 2 » . ( 1 ) هر چيزى را درودنى است و درون امّت من ميان شصت و هفتاد بود ؛ آورده‌اند كه فرشتهء هر روز از آسمان ندا مىكند كه اى پنجاه سالگان به حساب آئيد « 3 » و مصطفى عليه السّلام گويد كه : پيرى نور بنده است هر كه خواهد كه بهشتى را ببيند گو جوانى را ببين كه بپيران مانندگى كند ، يعنى چنان كه پير طمع از خون و فساد و خمر و زمر ببريده باشد آن جوان نيز ببريده باشد ، و هر كه خواهد كه دوزخى را ببيند گو پيرى را ببين كه بجوانان مانندگى كند ، يعنى چنان كه جوان با گناه و فسق و فجور و جهالت بود آن پير نيز جاهل و فاسق بود قال اللَّه تعالى : وَ هُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيها رَبَّنا أَخْرِجْنا نَعْمَلْ صالِحاً غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ ؛ پيران در دركات دوزخ مينالند و فرياد ميخواهند كه : اى پروردگار ما را باز گردان با دنيا تا عمل صالح كنيم و ديگر آنچه كرديم نكنيم ؛ ندا آيد : أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْكُمْ « 4 » آيا من شما را عمر ندادم و روز قيامت ندا آيد كه : كجايند كسانى كه ايشان را شصت و هفتاد سال بود عمر ايشان ، و ايشان را زندگانى دادم تا چه عذرى آورده‌اند ؟ مردى بود كه قرابات را تيمار داشتى روزى در آينه نگريست موى سفيد در محاسن خود ديد گفت : تا كى قبيله را بندگى كنم بعبادت حقّ تعالى مشغول شد تا آنگاه كه بمرد و حقّ تعالى وحى كرد مصطفى عليه السّلام را كه من شرم دارم كه عذاب گور كنم آن مردى را يا آن زنى را كه در اسلام پير شده باشد . و حضرت رسول عليه السّلام زار زار بگريست و گفت : خداى تعالى

--> ( 1 ) در أقرب الموارد گفته : « الحصاد بالفتح و بالكسر مصدر و أوان الحصد » . ( 2 ) اين روايت در نسخهء عتيقه و ساير نسخ خطّى كه به نظر من رسيده ياد نشده است . ( 3 ) گويا مراد اينست كه بيدار باشيد و خودتان را بپائيد و در حقيقت مطابق گفتار سعديست : « اى كه پنجاه رفت در خوابى * مگر اين پنج روزه دريابى » و گمان ميكنم كه مضمون مأخوذ از اين بيت عربيست كه در كتب مقدّم بر سعدى هست . « و انّ امرء قد سار خمسين منزلا * الى منهل من ورده لقريب » ( 4 ) ذيل آيهء سابق الذّكر است كه آيهء 37 سورة الفاطر است و تمام آن چنين است : « وَ هُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيها رَبَّنا أَخْرِجْنا نَعْمَلْ صالِحاً غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْكُمْ ما يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَكَّرَ وَ جاءَكُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَما لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ » .