كه نميداند پس او طالب ارشاد و هدايت است او را راهنمائى كنيد و تعليم نمائيد و ديگر مردى است كه نميداند و نميداند كه نميداند پس او مرد جاهل و نادانست او را ترك نمائيد و به حال خود گذاريد مترجم گويد كه علماى اخلاق از قسم آخر تعبير بجهل مركّب نمايند زيرا كه مركب از دو جهل و نادانيست و اين قسم جهل بدترين رذايل است و دفع آن در غايت صعوبت و اشكالست و باعث آن اعوجاج سيلقه و كجى ذهن است و كيفيّت شناختن آن آنست كه آدمى بعضى از مطالب و استدلالات خود را بر جمعى از ناصحان و معروفين باستقامت سليقه عرضه نمايد اگر ايشان او را تصويب نمودند از اين مرض برى است و اگر او را تخطئه نمودند به آن مبتلا است پس خود را معالجه نمايد ( 1 ) و نيز فرمود كسانى كه حكومت و مرافعه مينمايند چهار نفرند سه نفر ايشان داخل جهنّم ميشوند و يكنفر از ايشان ببهشت ميرود امّا آن سه نفرى كه اهل جهنّم ميباشند يكى آن قاضى است كه حكم بباطل كند و بداند كه باطل است و ديگر آن قاضى است كه حكم بباطل كند و نداند كه باطلست سوّم آن قاضى است كه حكم به حق كند و نداند كه حقّست و امّا آن يكنفر كه داخل بهشت مىشود آن كسى است كه حكم به حق كند و بداند كه حقّست ( 2 ) و نيز فرمود كه چهار خصلت است كه اعانت مىكند آدمى را بر كارهاى شايسته صحّت و قناعت و علم و توفيق چهار چيز است كه هر كه داراى آنها باشد حقّ سبحانه گناهان او را مبدّل بحسنات كند - راستگوئى - حيا - شكر نعمت - خوش‌خلقى ( 3 ) و فرمود به حضرت امام حسن ( ع ) در هنگام وفات خويش كه اى پسر جان حفظ كن از من چهار چيز را اوّل آنكه عقل از هر