سپس به اطاعت از آن شناخت اقرار كند ، او مؤمن است . گفتم : شناخت از جانب خداوند است و اقرار از جانب بنده ؟ فرمود : شناخت از جانب خداوند يعنى خواستن از خدا و داشتن راهنما و دريافت احسان و نعمت خدا ، و اقرار نزد پروردگار يعنى كه بنده بپذيرد خداوند بر هر كس كه خواهد احسان كند . بنا بر اين ؛ شناخت يعنى كارى كه خداى در قلب كند و اقرار يعنى كارى كه قلب در رابطه با خدا نمايد و مشمول پاكى و رحمتش شود . پس هر كس را كه خداى آگاه نگرداند ، مسئوليتى متوجه او نيست ؛ بر او است كه توقف كند و از آنچه نمىداند دست نگهدارد كه خداوند او را بر نادانيش عذاب نكند ؛ او به كردارش كه فرمانبرى خدا باشد ستوده شود و به رفتارش كه نافرمانى خدا باشد عذاب گردد . بنا بر اين او مىتواند هم فرمانبرى كند و هم نافرمانى نمايد ، اما چگونه است كه نتواند حق را بشناسد ولى بتواند نادان بماند ؟ ! و اين محال است . تحقق چنين امرى ممكن نيست مگر به قضا و قدر و علم خداوند و آن هم عارى از هر گونه جبرى ، چرا كه اگر بندگان مجبور باشند ، معذورند و ناستودنى . آن كس كه در امر دين بر او مشكلى رسد و نداند ، او راست كه آن مشكل را به ما واگذارد ، و آن كس كه خداى را به پاس نعمت سپاس گويد و به خاطر گناه از او آمرزش خواهد و بندگان فرمانبردار خدا را دوست بدارد و به پاس فرمانبرى سپاسشان گويد و نافرمانان را دشمنى ورزد و نكوهد ، و در چنين صورتى دانستن آنچه را نداند به ما واگذارد ، او را بس است . * * * اين متن در منابع زير آمده است : مجلسى / بحار 28 / 13 ، 14 ، 68 / 287 ، 23 / 343 ، 26 / 250 . + بحرانى / الدرر 84 + صفار / بصائر 83 + صدوق / اكمال 1 / 240 + كلينى / كافى 1 / 191 + بحرانى / لوامع 237 .