1 ) . نداشتن هيچ راه چاره‌اى جز ارتكاب حرام يا ترك واجب . بنابر اين ، با وجود راه مباحى براي مضطر براي خروج از اضطرار ، وى نمىتواند مرتكب حرامى شود يا واجبي را ترك كند . 6 2 . حصول خوف خطر . بنابر اين ، توهم يا احتمال غير عقلايى خطر كفايت نمىكند ؛ بلكه خوف عرفى وعقلايى لازم است . 7 3 . باغي يا عادى نبودن . در قرآن كريم رفع حكم أولى از مضطر مشروط به باغي وعادى نبودن وى شده است 8 - - ) اضطرار ) . گسترهء قاعده : قاعدهء اضطرار در أبواب مختلف فقه ؛ أعم از عبادات ، معاملات وغير آن دو ، جارى مىشود . ارتكاب به قدر ضرورت : در موارد اضطرار ، ارتكاب چيزى كه اضطرار به آن پيدا شده ؛ به اندازه‌اى كه ضرورت با آن برطرف مىشود ، جايز است . به عنوان مثال ، خوردن مردار در شرايط اضطرار ، بايد در حدّ ضرورت ( رهايى از مرگ ) باشد نه در حدّ سيرى ، مگر آنكه خوردن تا حدّ سيرى ضرورت داشته باشد . 9 موارد استثنا : قاعده اضطرار مبتنى بر امتنان است كه شارع مقدس براي توسعه وتسهيل بر بندگان وبه مشقت نيفتادن آنان قرار داده است ؛ ليكن مواردى به جهت اهميت يا لزوم اختلال نظام با ترك آن ، استثنا شده است كه مهم‌ترين آنها عبارت‌اند از : 1 ) . كشتن انسان محترم ، مگر آنچه استثنا شده است ( - - ) قتل ) . 2 . موارد تزاحم اضطرار با واجبي أهم . در جايى كه برداشته شدن تكليف از مضطر مزاحم با واجبي مهم‌تر باشد ، قاعدهء اضطرار جارى نمىشود ، مانند دوران ميان حفظ جان خود وحفظ جان پيامبرى از پيامبران الهى ، 10 يا دوران امر بين حفظ جان محترم ديگرى ودفع بيمارى از خود . آثار قاعده : بر قاعدهء اضطرار آثاري مترتب است . يكى از اين آثار ، برطرف شدن گناه است . مضطر ، بر ارتكاب حرام يا ترك واجب مؤاخذه وكيفر نمىشود ؛ از اين رو ، بر مضطر حدود جارى نمىگردد . 11