الف . اتلاف : در جريان قاعده ، اتلاف از أركان است . دو چيز تحقق بخش اتلاف است : يكى تلف ( نابود شدن مال ) وديگرى استناد تلف به فاعل آن در عرف . اتلاف داراى مراتب است ؛ زيرا گاه با از بين بردن همه يا بعض ذات ( عين ) مال تحقق مىيابد ، گاه با از بين بردن ماليت مال ، مانند تبديل كردن انگور به شراب ، وگاه مالكيت آن ، مانند اينكه كارى كند كه نسبت مال با صاحبش قطع گردد . 1 اتلاف به لحاظ چگونگى تلف دو گونه است : حقيقي وحكمي [ معنوي ] . اتلاف حقيقي عبارت است از نابود كردن عين مال به تغيير حقيقت نوعي آن ، مانند سوزاندن پارچه ، يا به تفويت منفعت آن بر مالكش با پنهان كردن عين مال وحبس آن ، يا به تغيير صفت آن ، همچون آرد كردن گندم ويا از بين بردن ماليت آن . اتلاف حكمي عبارت است از تصرف در عين مال ، به گونه‌اى كه آن را از قابليت انتفاع خارج كند ؛ هرچند تغيير خارجي در آن پديد نياورده باشد ، مانند نجس كردن چيزى كه قابل تطهير نيست ؛ در حالي كه انتفاع از آن در گرو طهارت آن است . آيا قاعدهء اتلاف ، هر دو نوع تلف را در بر مىگيرد يا اختصاص به نوع نخست دارد ؟ مسئله محل اختلاف است . 2 اتلاف به لحاظ تلف كننده ، به اتلاف مباشرى وتسبيبي واتلاف عمدى وسهوى [ خطايى ] تقسيم مىشود . اتلاف مباشرى يعنى مباشرت مستقيم تلف كننده در اتلاف ، مانند انداختن مال ديگرى در آتش . اتلاف تسبيبي يعنى انجام دادن كارى كه منجر به تلف گردد ، به گونه‌اى كه اگر آن كار انجام نمىشد ، تلف محقق نمىگرديد ، مانند حفر گودال در مسير آمد وشد مردم كه منجر به افتادن رهگذر در آن ومردن يا صدمه ديدن وى گردد . قاعدهء اتلاف هر دو نوع اتلاف را دربر مىگيرد ؛ 3 چنان كه عمدى يا سهوى بودن اتلاف تأثيرى در جريان قاعده ندارد وقاعده در هر دو صورت جارى مىشود . 4 برخى ، قاعدهء اتلاف را در صورتي كه اتلاف در حال خواب بودن تلف كننده صورت گرفته باشد ، جارى ندانسته‌اند . 5