السيد محمود الهاشمي الشاهرودي
297
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى)
تفاوت قاعدهء غرور با قاعدهء غرر اين است كه در مفهوم غرور ، خدعه ونيرنگ نهفته است وفريب خوردن از عناصر آن مىباشد ؛ در حالي كه مفهوم غرر با جهالت وخطر آميخته است ومعاملهء غررى هر معاملهاى را كه در معرض خطر باشد دربر مىگيرد ؛ هرچند خدعه ونيرنگى در آن وجود نداشته باشد 10 - - ) قاعدهء غرر ) . قاعدهء غرور وقاعدهء تسبيب ، هرچند در مواردى قابل جمعاند ، اما دو قاعدهء مستقلاند . قاعدهء تسبيب جايى است كه بين سبب ومباشر ، اراده واختياري فاصله نيندازد وبا وجود ارادهاى فعال بين سبب ومباشر ، مورد از موارد تسبيب نخواهد بود ؛ زيرا فعل به سبب نسبت داده نمىشود ؛ بلكه از موارد قاعدهء غرور است . كسى كه با عملش ديگرى را فريب مىدهد ، با اراده واختيار اقدام به اين كار مىكند . در چنين موردى قاعدهء تسبيب دخالت ندارد ؛ بلكه مورد از موارد قاعدهء غرور است . 11 نتيجة آنكه ميان قاعدهء غرور وقاعدهء تسبيب عموم وخصوص من وجه است . مورد اجتماع هر دو قاعده ، مانند آنكه پزشك به اشتباه دارويى را براي بيمار تجويز كند وبيمار با استفاده از آن زيان ببيند . در اين مثال هم قاعدهء تسبيب جارى است ؛ زيرا سبب خسارت وزيان بيمار تجويز پزشك است وهم قاعدهء غرور ؛ چه آنكه بيمار با اعتماد به پزشك وپذيرش گفته ونسخهء أو فريب خورده است . 12 البتة اجتماع هر دو قاعده در اين صورت ، بنا بر اين ديدگاه است كه در تحقق عنوان غرور ، علم غارّ به واقع لازم نيست وجهل مغرور كفايت مىكند ؛ اما بنابر ديدگاهى كه علم غارّ به واقع را در تحقق غرور لازم مىداند ، مورد ياد شده تنها از موارد شمول قاعدهء تسبيب خواهد بود . 13 برخى ، نسبت ميان دو قاعده را عموم وخصوص مطلق دانستهاند ؛ بدين معنا كه در تمامى موارد غرور ، تسبيب صادق است ؛ ليكن در بعضي موارد تسبيب ، غرور صادق نيست . 14