قاعدهء برائت - - ) أصل برائت قاعدهء بطلان العبادة . . . قاعدهء بطلان العبادة بكل زيادة ونقصية : از قواعد فقهى . قاعدهء ياد شده از قواعد فقهى جارى در عبادت ، مانند نماز وعبارت است از باطل شدن عبادت با هر افزايش ويا كاستى اى . از آن در باب صلات ونيز برخى كتب قواعد فقهى سخن گفته‌اند . مفاد قاعده : يك مجموع مركب عبادي ، مانند نماز كه داراى أركان ، اجزا وشرايطى است ، از سوى شارع مقدس جعل شده واحكام بسيارى بر آن مترتب گرديده است . بدون شك ، انضمام أمور متعدد با نظم وترتيبي خاص ، هيئتى ويژه به مركّب مىبخشد كه بدون آن ، تحقق مركّب امكان‌پذير نخواهد بود وظاهر اين است كه هيئت در ماهيت عبادتِ مركب از اجزا با ترتيب ونظم خاص دخيل مىباشد ؛ زيرا اسم بر اجزاى مركب نهاده نمىشود ؛ بلكه بر هيئت وصورت آن قرار داده مىشود . از اين رو ، أسامي داير مدار صورتهاى اشيااند نه مواد آنها . بنابر اين ، با به هم خوردن هيئت وصورت عمل ، اسم آن عبادت خاص بر آن صادق نخواهد بود وثمره‌اى بر آن مترتب نمىشود وبطلان عبادت چيزى جز اين نيست . به مقتضاى قاعده ياد شده ، هر نقيصه يا زيادتى موجب بطلان عبادت است ، مگر دليلي بر عدم بطلان آن دلالت كند . 1 مستند قاعده : بر اعتبار قاعده به برخى روايات ونيز اجماع منقول ومحصّل وقاعدهء اشتغال ، استدلال شده است . 2 برخى در جهت نقصان ، قاعده را اجماعى دانسته‌اند ؛ ليكن در جهت افزايش ، در ادعاى اجماع اشكال كرده‌اند ، مگر آنكه افزايش موجب تغيير صورت وهيئت عبادت شود ؛ به گونه‌اى كه عنوان آن عبادت بر آن صادق نباشد . 3

--> ( 1 ) . العناوين 1 / 440 - 442 ( 2 ) . 442 - 443 ( 3 ) . مستقصى مدارك القواعد / 197 - 198 .