عوض عِوَض : مابازاء چيزى . عوض در لغت به معناى بدل ( چيزى كه جايگزين چيزى ديگر شود ) آمده است ؛ 1 ليكن برخى لغويان ميان بدل و عوض تفاوت گذاشته و گفته‌اند : عوض چيزى را گويند كه به عنوان بها در پى چيزى مىآيد ، ليكن بدل چيزى است كه نه به عنوان بها ، بلكه به عنوان صرف جايگزين به دنبال چيزى مىآيد . بنابر اين ، عوض عبارت است از آنچه كه در ازاى چيزى ديگر - كه ارزشمند است - قرار مىگيرد و به عنوان بهاى آن پرداخت مىشود . 2 مراد از عوض در فقه همين معنا است ؛ ليكن در اينكه عوض و معوّض ( آنچه عوض در ازاى آن قرار مىگيرد ) دو امر اعتبارىاند و هر يك به اعتبارى عوض محسوب مىشود يا دو امر واقعى مىباشند و آنچه كه « با » بر آن داخل مىشود ، عوض و مقابل آن معوّض مىباشد ، اختلاف است . 3 از احكام عنوان ياد شده در عقود ، همچون بيع ، جعاله ، اجاره ، هبه و صلح سخن گفته‌اند . حكم تكليفى : عوض يا واجب است يا حرام . پرداخت عوض در عقود معاوضى لازم ، همچون بيع ( - - ) بيع ) و اجاره ( - - ) اجاره ) واجب است ؛ چنان كه در معاملهء ربوى ، پرداخت مقدار اضافى به عنوان عوض حرام خواهد بود ( - - ) ربا ) . حكم وضعى : عوض قرارداده شده در عقود معاوضى يا صحيح است يا باطل . عوض صحيح عوضى است كه جامع شرايط باشد و عوض باطل عوضى است كه چنين نباشد ، مانند قرار دادن مردار ، سگ ، خوك و يا شراب به عنوان عوض . عوض در عقود معاوضى ، مانند بيع و اجاره از اركان آن به شمار مىرود و عقد بدون آن باطل است . شرايط عوض : شارع مقدس براى عوض شرايطى قرار داده است . اين شرايط به حسب عقود مختلف ، متفاوت است .

--> ( 15 ) . مختلف الشيعة 2 / 102 ؛ مفتاح الكرامة 3 / 309 - 310 * ( 16 ) . العروة الوثقى 2 / 323 * ( 17 ) . الحدائق الناضرة 7 / 6 - 7 * ( 18 ) . جواهر الكلام 19 / 275 - 278 ؛ العروة الوثقى 2 / 323 ؛ المعتمدفى شرح المناسك 4 / 331 * ( 19 ) . مناسك حج ( مراجع ) / 322 م 831 .