عوض در عقد بيع داراى شرايطى خاص است كه صحّت عقد در گرو رعايت آنها است ؛ چنان كه در اجاره يا نكاح آنچه به عنوان اجرت و مهر قرار داده مىشود مشروط به شرايطى است كه تفصيل هر يك در عناوين مناسب مىآيد . اسباب ثبوت عوض : عقود معاوضى و نيز شبه معاوضى ، مانند نكاح از اسباب ثبوت عوض‌اند . موارد عدم جواز دريافت عوض : دريافت عوض در ازاى فعل حرام ، مانند غنا ( - - ) غنا ) و نيز بنابر قول جمعى در ازاى به جا آوردن واجبات ، جايز نيست ( - - ) اجاره ) . تعيين عوض : حكم تعيين و مشخص كردن عوض به اختلاف عقود ، متفاوت است . در بيع ، اجاره و جعاله ، عوض به اندازه‌اى كه رفع غرر گردد بايد مشخص باشد ؛ ليكن در عقد نكاح ، تعيين مهر شرط نيست و عقد بدون تعيين مهر نيز صحيح است ( - - ) تفويض ) . تحويل عوض : هرگاه عوض - به سببى از اسباب - در ذمّه شخصى ثابت شود ، بر او واجب است آن را به مستحقش بپردازد و درصورت مدّت‌دار بودنِ زمان تحويل عوض ، مانند معاملهء نسيه ( - - ) بيع نسيه ) اداى فورى آن واجب نيست . در غير اين صورت واجب است آن را نقد و فورى بپردازد ( - - ) اقباض ) . اجتماع عوض و معوّض : اجتماع عوض و معوّض براى يك نفر ، مانند اجتماع كالا و بهاى آن در بيع براى فروشنده ، منفعت و اجرت در اجاره براى اجير و بضع ( - - ) بضع ) و مهر در نكاح براى زوج ، جايز نيست و عقد باطل است . 4 عوض جعلى - - ) عوض المسمّى عوض المثل عِوَض المِثل : ارزش متعارف يك كالا در بازار . هرگاه عوض در متن عقد ذكر نشود و يا در عوض ذكر شده خللى پديد آيد ،

--> ( 1 ) . لسان العرب ، واژهء « عوض » * ( 2 ) . الفروق اللغوية / 380 * ( 3 ) . مفتاح الكرامة 8 / 289 ؛ جامع الشتات 2 / 352 ؛ جواهر الكلام 22 / 254 * ( 4 ) . الاقطاب الفقهية / 111 .