مؤثر در حوادث و پديده‌هاى زمينى مىباشند ، كفر است . همچنين است اعتقاد به اينكه افلاك و سيارات ، با اراده و اختيار ، علت فاعلى پديده‌ها هستند ، هرچند تأثير آن بر شرايط ديگر همچون علت مادى ، غايى و صورى نيز متوقف است ؛ 2 ليكن برخى به رغم خطا و اشتباه دانستن اعتقاد اخير ، آن را كفر ندانسته‌اند . 3 علت تشريع علت تشريع : آنچه كه موجب جعل حكم مىشود . در مقابل علت خود حكم ( - - ) علت حكم ) . از آن به حكمت نيز تعبير كرده‌اند ( - - ) حكمت ) . 1 علت حكم علت حكم : مصلحت يا مفسدهء واقعى مؤثر در حكم . علت حكم ، مقابل حكمت حكم عبارت است از مصلحت يا مفسدهء واقعى تأثيرگذار در حكم ؛ به گونه‌اى كه وجود و عدم حكم بسته به وجود و عدم آن است ، مانند مست كننده بودن كه شارع مقدس آن را علت حرمت شراب قرار داده است ، يا جوشش آب چاه كه علت عدم نجاست آن بيان شده است . تفاوت علت حكم با حكمت آن ، اين است كه حكمت ، علت و باعث تشريع حكم است نه خود حكم . از اين رو ، حكم داير مدار حكمت نيست ؛ بلكه نسبت به آن مطلق است ( - - ) حكمت ) . علت - با توجه به تعريف آن - تعميم و تخصيص دهندهء حكم خواهد بود ، مانند آنكه شارع بگويد : شراب حرام است ، چون مست كننده است . علت ؛ يعنى مست كنندگى موضوع حكم را تعميم و به غير شراب از ديگر مست كننده‌ها سرايت مىدهد و يا آنكه پزشكى به بيمار بگويد : انار نخور چون ترش است . علت ؛ يعنى ترش بودن موجب تخصيص حكم به انار ترش مىشود ، نه هر انارى ، حتى شيرين آن . 1 از عنوان يادشده در اصول فقه سخن گفته‌اند .

--> ( 1 ) . نهاية الحكمة / 205 * ( 2 ) . مفتاح الكرامة 8 / 136 ؛ ايصال الطالب 2 / 113 * ( 3 ) . المواهب فى تحرير احكام المكاسب / 426 . ( 1 ) . فوائد الاصول 3 / 116 .