بنابر اين ، بر ديوانه حدّ جارى نمىشود . 3 ثبوت قصاص نيز مشروط به عقل است و ديوانه قصاص نمىشود ؛ بلكه عمد ديوانه ، خطا به شمار مىرود و ديهء جنايت او بر عاقله ( - - ) عاقله ) وى خواهد بود ؛ 4 چنان كه عاقل نيز در برابر ديوانه قصاص نمىشود و آنچه بر عهدهء او مىآيد ديه است . 5 جايگاه عقل دراصول دين : در اصول دين ، همچون توحيد و نبوت ، تقليد جايز نيست ؛ بلكه بر هر انسان بالغ عاقل به حكم عقل ، تحصيل يقين عقلى به آن واجب است . بنابر اين وجوب تحصيل يقين ، وجوبى ، عقلى است نه شرعى 6 ( - - ) اصول دين ) . ديهء جنايت بر عقل : چنانچه به سبب جنايت بر انسانى تمام عقل او زوال يابد ، يك سال صبر مىشود و با درگذشت آسيب ديده در طول سال ، جانى قصاص مىگردد و در صورت عدم فوت و عدم بهبود ، ديه ثابت مىشود و اگر بهبود يابد ارش ( - - ) ارش ) بر عهده جانى مىآيد . 7 چنانچه بر اثر جنايت ، بعض عقل كسى زايل شود ، جانى قصاص نمىگردد . در اينكه ملزم به پرداخت ارش مىگردد يا بايد به نسبت زوال عقل ديه بپردازد - به عنوان مثال اگر يك روز ديوانه باشد و يك روز عاقل ، معلوم مىشود نيمى از عقل او زوال يافته است ، در نتيجه نصف ديه ثابت مىشود - اختلاف است . 8 2 . بعد اصولى حجيت عقل : در فضيلت و شرافت عقل ، روايات بسيارى وارد شده است . رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله مىفرمايد : « خداوند در ميان بندگانش چيزى برتر از عقل قسمت نكرده است . خواب عاقل از بيدارى جاهل برتر است » . 9 امام صادق عليه السلام ، نشانهء خردمندى انسان را دين دارى وى مىداند ؛ 10 چنان كه در روايات فراوان ، مقدار پاداش و كيفر بر حسب مقدار خرد دانسته شده است . 11 روايات متعددى از عقل به عنوان حجتى از حجتهاى خدا بر بندگان ياد مىكند . در حديثى امام كاظم عليه السّلام به هشام چنين مىفرمايد :