به نامهاى ابو عمرو ، عثمان بن سعيد ؛ فرزندش محمد بن عثمان ؛ ابوالقاسم ، حسين بن روح ، و ابوالحسن ، على بن محمد سَمُرى رضوان اللَّه عليهم به عنوان رابط ميان امام عليه السّلام و مردم ايفاى رسالت مىكردند و مرجع امور آنان بودند . 1 با درگذشت چهارمين سفير در 329 ( ه . ق ) غيبت كبرى آغاز گرديد . در آخرين نامه‌اى كه از امام زمان عليه السّلام خطاب به على بن محمد سمرى صادر گرديده ، آمده است : « كمتر از يك هفته از دنيا خواهى رفت ؛ به احدى پس از خود وصيّت نكن ؛ به راستى كه زمان غيبت تامّه فرا رسيده است » . 2 در دوران غيبت كبرى فقهاى واجد شرايط و آگاهان به علوم اهل بيت عليهم السّلام مرجع امور دينى شيعيان‌اند ؛ چنان كه در توقيع شريفِ رسيده از امام عصر عليه السّلام آمده است : « در رخدادهايى كه پديد مىآيد به راويان حديث ما مراجعه كنيد كه آنان حجت من بر شمايند و من حجت خدايم » . 3 ( - - ) اجتهاد ) ( - - ) تقليد ) ( - - ) فقه ) ( - - ) فقيه ) ( - - ) ولايت فقيه ) مقابل عصر غيبت ، عصر حضور قرار دارد كه بر دوران حضور معصوم عليه السّلام در ميان مردم اطلاق مىشود . از احكام مرتبط با عصر غيبت در بابهاى صلات ، زكات ، خمس ، انفال ، جهاد ، تجارت ، احياء موات ، ارث ، قضاء و حدود سخن گفته‌اند . غيبت و احكام اجتماعى دين : عدم حضور امام عليه السّلام در ميان مردم منشأ تحولات و تغييراتى در احكام اجتماعى شريعت شده است ؛ در اين راستا بخشى از وظايف امام عليه السّلام به فقهاى واجد شرايط تفويض شده است كه به نمونه‌هايى از احكام آن در بابهاى مختلف اشاره مىشود . صلات : نماز جمعه در زمان حضور امام عليه السّلام واجب عينى است ؛ ليكن در عصر غيبت ، اكثر فقها قائل به عدم وجوب آن‌اند . بر عدم وجوب ادعاى اجماع نيز شده است ؛ بلكه برخى فتوا به عدم مشروعيت آن در عصر غيبت داده‌اند 4 ( - - ) نماز جمعه ) .