به كسى كه عهده‌دار امور قبيله يا گروهى از مردم است و حاكم از طريق او از اوضاع و احوال آنان مطلع مىشود ، عريف گويند . 1 از آن در بابهاى زكات و جهاد سخن گفته‌اند . از مستحقان زكات ، كارگزاران ( عاملان ) مىباشند ؛ يعنى كسانى كه مأموريت جمع آورى زكات را بر عهده دارند . از مصاديق كارگزاران عريف است ؛ يعنى كسى كه مستحقان را مىشناسد و زكات را ميان آنان توزيع مىكند . وى در ازاى كارى كه انجام مىدهد مستحق زكات است . 2 مستحب است زمامدار سپاهيان را قبيله قبيله و گروه گروه تقسيم كند و بر هر گروهى عريفى بگمارد . 3 چنان كه سزاوار است پس از بستن پيمان ذمّه با اهل كتاب ( - - ) اهل كتاب ) مشخصات آنان و پدرانشان را بنويسد و بر هر گروه ده نفره عريفى بگمارد تا آنان را زير نظر بگيرد كه چه كسى به جمعشان افزوده و چه كسى از جمعشان خارج مىشود ، از قبيل اينكه نابالغى بالغ و ديوانه‌اى هشيار شود يا هشيارى ديوانه گردد . 4 عَريَّه - - ) بيع عَريَّه عزائم عزائم : سوره‌هاى داراى سجدهء واجب . عزائم جمع « عزيمة » در لغت به معناى اراده و قصد جدّى و مؤكد و نيز فريضه آمده است ؛ 1 ليكن در اصطلاح فقه عبارت است از چهار سوره كه در آنها آيات سجده واجب وجود دارد . اين چهار سوره عبارت‌اند از سجده ، آيه 15 ؛ فصّلت ، آيه 37 ؛ نجم ، آيه 62 و علق ، آيه 19 . 2 از احكام آن در بابهاى طهارت و صلات سخن گفته‌اند . حرمت تلاوت بر جنب و حايض : تلاوت عزائم بر جنب ، حايض و نفسا حرام است و به قول مشهور ، در اين حكم تفاوتى ميان آيه سجده و ساير آيات سوره نيست . بنابر اين ، تلاوت بعض سوره ، حتى « بسم اللَّه الرحمن الرحيم » به قصد يكى از آن چهار سوره حرام خواهد بود ؛ 3

--> ( 1 ) . لسان العرب ، واژهء « عرف » ؛ مرآة العقول 4 / 340 * ( 2 ) . منتهى المطلب 8 / 338 ؛ تذكرة الفقهاء 5 / 355 * ( 3 ) . المبسوط 2 / 75 * ( 4 ) . تذكرة الفقهاء 9 / 323 .