اضطرار : اضطرار نيز همچون اكراه موجب رفع تكليف اولى مىشود . بنابر اين ، كسى كه جز آب نجس ، آبى در اختيار ندارد و تشنگى نيز بر او چيره شده است و بيم هلاكتش مىرود ، مىتواند از آن آب بنوشد و يا در صورت غلبهء گرسنگى و خوف تلف شدن و دسترس نداشتن به خوردنى حلال ، از حيوان حرام گوشت تغذيه كند ( - - ) اضطرار ) . تقيّه : در جايى كه حفظ جان ، عِرض يا مال مؤمنى منوط بر اظهار گفتار يا رفتار مخالف حق باشد ، تقيّه ( اظهار گفتار يا رفتار همسو با مخالف ) واجب است . بنابر اين ، تقيّه عذرى است كه موجب رفع تكليف اولى مىشود ( - - ) تقيّه ) . خوف : خوف در برخى موارد موجب تغيير حكم مىشود ، مانند قطع نماز واجب به جهت خوف از تلف شدن جان يا مال ؛ مشروعيت يافتن تيمّم در موارد خوف از تحصيل يا استعمال آب بر جان يا آبرو و نيز سقوط حج در صورت خوف بر جان ؛ چنان كه خوف موجب قصر در كيفيت نماز ، همچون اكتفا به تسبيح به جاى قرائت حمد و سوره ، اشاره به جاى ركوع و سجود و نيز با شرايطى موجب قصر ركعات نماز مىشود ( - - ) نماز خوف ) ( - - ) خوف ) . ديگر احكام : نمازهاى واجب داراى دو وقت‌اند : بنابر قول جمعى از قدما وقت نخست براى كسانى است كه عذر ندارند و وقت دوم براى صاحبان عذر ، همچون بيمار و مسافر است ؛ ليكن مشهور متأخران ، وقت نخست را وقت فضيلت و وقت دوم را وقت اجزاء ( كفايت و صحيح بودن نماز در آن وقت ، بدون برخوردارى از ثواب نماز در وقت فضيلت ) مىدانند . 2 معذورى كه نمىتواند در اول وقت نماز را با شرايطش به جا آورد ، مانند آنكه چيزى كه عورت را بپوشاند ، ندارد و يا براى وضو يا غسل آب در اختيار ندارد و اميد به بر طرف شدن عذر تا آخر وقت نيز دارد ، بنابر قول جمعى بر او واجب است نماز را تا آخر وقت تأخير بيندازد 3 ( - - ) تأخير ) .