برخى - بر اساس آنچه از آنان نقل شده - عجب را مطلقا موجب بطلان عبادت دانسته‌اند . 9 برخى نيز تنها عجب توأم با عبادت را موجب بطلان آن دانسته‌اند ، نه عجب پديد آمده پس از آن را . 10 عجز عَجز : ناتوانى . عجز عبارت است از ناتوانى مكلّف نسبت به انجام دادن تكليف ؛ خواه ناتوانى عقلى باشد ؛ بدين معنا كه عقل حكم به ناتوانى كند ، مانند ناتوانى شخص مبتلا به فلج از قيام براى نماز و عجز از استعمال آب جهت وضو و غسل براى فاقد آن ، و يا ناتوانى شرعى كه در موارد عسر و حرج ( - - ) قاعدهء عسر و حرج ) و نيز ضرر ( - - ) ضرر ) متصور است . شارع مقدس در اين موارد ، تكليف اولى را برمىدارد ، مانند عجز از استعمال آب براى وضو و غسل به جهت مشقّت و دشوارى آن و يا بيم از عروض بيمارى يا تشديد آن ( - - ) بيمارى ) . در اين گونه موارد ، منع شرعى از استعمال آب ، عجز از استعمال آن به شمار مىرود . 1 از احكام عنوان ياد شده در بسيارى از ابواب عبادات و معاملات ، از قبيل طهارت ، صلات ، حج ، جهاد ، تجارت ، وصيّت ، نكاح ، طلاق ، يمين ، نذر ، عهد و كفارات سخن گفته‌اند . از آنجا كه در تكاليف شرعى ، عسر و حرج و ضرر منتفى است و اساس شريعت رسول اعظم صلّى اللَّه عليه و آله بر سمحه و سهله و آسانى بنا شده است ، عجز ؛ اعم از عقلى و شرعى ، از اسباب سقوط يا تبديل تكاليف به شمار مىرود ؛ چنان كه در معاملات نيز تأثيرگذار است .

--> ( 1 ) . القواعد و الفوائد 2 / 154 ؛ شرح اصول الكافى ( مازندرانى ) 9 / 332 - 334 ؛ مجمع البحرين ، واژهء « عجب » * ( 2 ) . مصباح الفقيه 2 / 235 * ( 3 ) . الكافى ( كلينى ) 2 / 313 * ( 4 ) . مصباح الفقيه 2 / 236 ؛ التنقيح ( الطهارة ) 5 / 50 * ( 5 ) . مصباح الفقيه 2 / 236 - 237 ؛ المعالم المأثورة 4 / 385 * ( 6 ) . القواعد و الفوائد 2 / 154 ؛ جواهر الكلام 2 / 100 ؛ المعالم المأثورة 4 / 386 ؛ مصباح المنهاج 2 / 546 * ( 7 ) . مصباح الفقيه 2 / 246 ؛ التنقيح ( الطهارة ) 5 / 33 * ( 8 ) . المعالم المأثورة 4 / 386 ؛ التنقيح ( الطهارة ) 5 / 35 * ( 9 ) . مصباح الفقيه 2 / 239 * ( 10 ) . كشف الغطاء 1 / 281 ؛ رسائل آل طوق 1 / 299 .