همچنين است در صورتى كه موجب عدم كنترل يكى از آن دو شود . 3 برخى در صورت آخر ، احتمال ارش ( - - ) ارش ) را نيز مطرح كرده‌اند ، هرچند احتياط را در مصالحه دانسته‌اند . 4 عجب عُجب : از رذائل اخلاقى . عجب از صفات ناپسند نفسانى است كه بنده در آن حالت ، كار نيك خود را بزرگ پنداشته و از اين جهت مسرور و شادمان مىشود و خود را در پيشگاه خداوند برتر از ساير بندگان مىپندارد و در نتيجه خودش را از حدّ تقصير ( كوتاهى در عبادت خداوند ) خارج مىبيند . 1 البته عجب بر بزرگ ديدن هر عملى - اعم از عبادى و غير عبادى - حتى عمل ناپسند كه برخى نادانان آن را جوانمردى و كمال پنداشته و به آن مىبالند نيز اطلاق مىشود . 2 از آن به مناسبت در باب طهارت و صلات سخن گفته‌اند . حكم تكليفى : در روايات متعدد از عجب نكوهش شده است . در حديثى از امام صادق عليه السّلام آمده است : « هركس به عجب مبتلا شود ، هلاك مىگردد » . 3 از اين رو ، شكى نيست كه عجب از صفات بسيار ناپسند و از اسباب هلاكت انسان است ؛ چه عجب در عبادت باشد يا در غير عبادت ؛ 4 ليكن از جهت حكم تكليفى به تصريح برخى ، عجب در غير عبادت حرام نيست ؛ 5 اما در عبادت ، جمعى حكم به حرمت آن كرده‌اند . 6 در مقابل ، برخى گفته‌اند : عجب هرچند از اسباب تباهى انسان و دور شدن از رحمت الهى است ؛ ليكن به لحاظ تكليفى حرام نيست . 7 حكم وضعى : آيا عجب همانند ريا ( - - ) ريا ) موجب بطلان عبادت مىشود ؟ بنابر قول مشهور ، عجب موجب بطلان عبادت نيست ؛ خواه پيدايى آن توأم ( مقارن ) با عبادت باشد يا پس از عبادت . 8

--> ( 1 ) . مفتاح الكرامة 3 / 285 ؛ جواهر الكلام 8 / 183 ؛ العروة الوثقى 2 / 319 ؛ مستمسك العروة 5 / 252 * ( 2 ) . جواهرالكلام 43 / 281 - 282 * ( 3 ) . النهاية / 769 ؛ كتاب السرائر 3 / 391 ؛ تلخيص المرام / 366 ؛ مهذب الاحكام 29 / 247 * ( 4 ) . تحرير الوسيلة 2 / 587 .