السيد محمود الهاشمي الشاهرودي

161

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى)

2 . تعهد به پرداخت مثل يا قيمت در صورت تلف . 3 . ضمانت ماليتى كه در عين و بدل آن به گونهء طولى تحقق يافته است . بنابر احتمال نخست ، ضمان ابتدا به عين و در صورت تلف به بدل آن تعلق مىگيرد . بنابر احتمال دوم ، ضمان در ظرف تلف عين به بدل تعلق مىگيرد و بنابر احتمال سوم ، متعلق ضمان نه عين است و نه بدل ، بلكه ماليت آن است كه با وجود عين ، در آن و با نبود آن در بدل تجلى مىيابد . 2 از عنوان ياد شده در باب ضمان سخن گفته‌اند . حكم الف . ضمانت اعيان مضمونه : آيا ضمانت اعيان مضمونه صحيح است يا نه ؟ مسئله محل اختلاف است . 3 منشأ اختلاف آن است كه ضمان نزد فقهاى امامى عبارت است از نقل حق از ذمّهء مضمون عنه به ذمّهء ضامن و برى شدن ذمّهء مضمون عنه بر اثر آن . بنابر اين ، شرط ضمان ، ثبوت مال در ذمّه است ؛ در حالى كه در اعيان ، مال وجود خارجى دارد و در ذمّهء مضمون عنه نيست تا به سبب عقد ضمان به ذمّهء ضامن منتقل شود ؛ بلكه بر مضمون عنه واجب است عين موجود را به صاحبش باز گرداند و اين حكمى تكليفى و غير قابل انتقال است . ضمان اعيان به معناى وجوب ردّ آن بر ضامن ، موجب اسقاط وجوب ردّ از مضمون عنه نمىشود و در نتيجه ضمان به معناى ضميمه كردن ذمّه‌اى به ذمّه‌اى ديگر خواهد بود ؛ مفهومى از ضمان كه نزد فقهاى امامى پذيرفته نيست ؛ چنان كه ضمان اعيان به معناى بازگرداندن قيمت يا مثل آن در فرض تلف نيز صحيح نخواهد بود ؛ زيرا مصداق ضمان مالم يجب ( - - ) ضمان مالم يجب ) خواهد بود ؛ چه اينكه عين هنوز موجود است و تلف نشده است . 4 در مقابل ، برخى قائلان به صحّت ، اين قسم ضمان را خارج از ضمان اصطلاحى دانسته و معتقداند ضمان اعيان ، ضمانى عرفى به معناى تعهد و پذيرش مسئوليت عين است و مقتضاى آن ثبوت حق مطالبه براى مضمون له از ضامن است ؛