چنان كه اين حق براى مضمون له از ضامن اول - مثلا غاصب - نيز ثابت است . بنابر اين ، مضمون له تا زمانى كه عين وجود دارد مىتواند از هر يك از دو ضامن ، عين و در صورت تلف آن ، بدل را مطالبه كند . در حقيقت اين نوع از ضمان نه انتقال مال از ذمّه به ذمّه است و نه ضمّ ذمّه به ذمّه ؛ زيرا مال ، عين خارجى است و بر ذمّهء كسى نيست ؛ بلكه اين نوع ضمان ، ضمّ ضمان به ضمانى ديگر است ؛ هرچند سبب يكى از دو ضمان ، عقد ضمان و ديگرى چيزى ديگر همچون غصب است . 5 برخى ديگر گفته‌اند : ضمان اعيان مضمونه همان ضمان اصطلاحى است و بودن عين در خارج منافاتى با اعتبار آن در ذمّه ندارد ، مانند وجود ذهنى و خارجى ، كه يك چيز ، هم وجود خارجى دارد و هم وجود ذهنى . اعتبار عين در ذمّه به مثابهء وجود ذهنى است . بنابر اين ، باضمانت عين مضمونه ، آنچه در ذمّهء مضمون عنه اعتبار شده به ذمّهء ضامن منتقل و ذمّهء مضمونٌ عنه برى مىگردد . البته تا زمانى كه عين در دست مضمونٌ عنه است ، بازگرداندن آن - حتى پس از ضمانت ديگرى - بر او واجب است . 6 ب . ضمان اعيان غير مضمونه : بر بطلان ضمان اعيان غير مضمونه ، مانند مال مضاربه‌اى ، رهنى و امانتى ، قبل از تحقق سبب ضمان ( تعدّى يا تفريط ) ادعاى اجماع شده است ؛ 7 ليكن برخى صحّت آن را قوىتر دانسته‌اند . 8 برخى گفته‌اند : ضمان اعيان غير مضمونه به معناى تعهد و پذيرش مسئوليت آن اعيان به بازگرداندن آن به مالكش و در صورت تلف ، ردّ مثل يا قيمت آن به او ، صحيح است ؛ اما به معناى ضمان مصطلح ؛ يعنى نقل ذمّه به ذمّهء ديگر ، صحيح نيست . 9

--> ( 1 ) . جامع الشتات 3 / 81 * ( 2 ) . مسالك الافهام 4 / 195 ؛ مهذب الاحكام 20 / 281 - 282 * ( 3 ) . المبسوط 2 / 326 و 8 / 275 ؛ الجامع للشرائع / 301 ؛ ارشاد الاذهان 1 / 401 ؛ غاية المرام 2 / 202 ؛ حاشية شرائع الاسلام / 419 - 420 ؛ جواهرالكلام 26 / 140 - 141 ؛ العروة الوثقى 5 / 435 - 437 * ( 4 ) . مسالك الافهام 4 / 195 ؛ مجمع الفائدة 9 / 294 ؛ الحدائق الناضرة 21 / 34 - 35 ؛ جواهر الكلام 26 / 140 - 141 * ( 5 ) . العروة الوثقى 5 / 435 - 437 ؛ مبانى العروة ( المساقاة ) / 203 - 205 ؛ البنك اللاربوى / 241 *