همچنين اگر به تنهايى ضرر داشته باشد ، نه همراه چيزى ديگر ، مصرف آن به تنهايى حرام خواهد بود . البته حالات اشخاص به لحاظ تأثير پذيرى از اشيا متفاوت است ؛ از اين رو ، اگر شخصى از چيزى كه براى ديگرى زيان‌آور است ، زيان نبيند ، براى او حرام نخواهد بود . 4 ضرر رساندن به ديگرى ؛ خواه به جان يا آبرو و يا اموال او حرام است ؛ مگر آنكه فرد شرعاً داراى احترام نباشد ، مانند كافر حربى ( - - ) اهل حرب ) ؛ از اين رو ، اتلاف مال فرد محترم ( - - ) اتلاف ) و نيز تعرض به جان ( - - ) جان ) و آبروى او ( - - ) آبرو ) حرام و موجب ثبوت ضمان در اتلاف مال ، و قصاص در تعرض به جان و نيز تعزير يا حد در هتك آبرو خواهد بود ( - - ) احترام ) . دفع ضرر : دفاع از خود در برابر كسى كه قصد تعرض به جان يا آبرو و يا مال انسان را دارد جايز ، بلكه براى حفظ جان و يا آبرو ، واجب است . همچنين دفاع از جان ، آبرو و مال مؤمن ديگر نيز جايز مىباشد ( - - ) دفاع ) . از موارد جواز غيبت ( - - ) غيبت ) ، دفع ضرر از غيبت شونده است . بنابر اين ، چنانچه دفع ضرر از كسى متوقف بر غيبت او باشد ، غيبتش جايز خواهد بود . 5 همچنين اگر دفع ضرر از خود يا ديگرى متوقف بر دروغ گفتن باشد ، دروغ جايز است . 6 چنانچه دفع ضرر از خود يا ديگرى متوقف بر ارتكاب حرامى باشد ، ارتكاب آن جايز خواهد بود ، مانند آنكه حفظ جان متوقف بر خوردن غذاى ديگرى با عدم امكان اجازه از او باشد كه مصداق اضطرار است ( - - ) اضطرار ) و يا متوقف بر اظهار همسويى با اهل باطل در اعتقاد يا رفتار باشد كه تقيّه ناميده مىشود و يا متوقف بر قبول ولايت از سوى حاكم ستمگر باشد كه مصداق اكراه است . ضرر و معاملات : معامله بر پايه سودآورى بنا شده است ؛ از اين رو ، عقلا در معاملاتشان سعى در دفع ضرر دارند . براى پيشگيرى از ضرر در داد و ستدها قواعد و ضوابطى قرار داده شده كه شارع مقدس نيز آنها را امضا كرده است .