ج - فرهنگ بيان انديشه‌ها نوشته : دكتر محسن صبا د - فرهنگ عميد نوشته : دكتر عميد ايجاد پل ارتباطى ميان فرهنگها ، و تهيّه و تدوين كتابهايى كه بتوانند معادل واژه‌ها را نشان دهند نقش مهمّى در تحقيقات و شناخت جوانب گستردهء علوم و معارف بشرى يا اسلامى دارد ، كه بدون اين گونه رابطه‌هاى فرهنگى ، شناخت مفاهيم و مباحث موجود در منابع اقوام و ملل ميسّر نيست ، بلكه محال است زيرا هر محقّق و نويسندهء فارسى زبانى براى تحقيق در علوم اسلامى يا ديگر منابع ملّتها ، پس از انتخاب موضوع مثلا : روانشناسى انسانى تربيت كودك ابتداء بايد معادل آن را بشناسد كه در زبان عرب يا ديگر زبانها ، معادل كودك ، يا تربيت كودك و روانشناسى انسانى ، چه واژه‌اى بايد بررسى شود ؟ پس از شناخت معادل موضوع انتخابى ، بايد ديگر واژه‌هاى معادل يا مترادف را نيز شناسايى كند مثل : « الطفل ، الصغير ، الحدث ، الولد ، ابن ، بنى » تا با مطالعه و ارزيابى همه جانبه ، جايگاه اساسى موضوع انتخابى و جوانب آن را بشناسد ، و بتواند مقاله‌اى تحقيقى و اجتهادى ارائه نمايد . 5 - تدوين فرهنگ نامه‌هاى اختصاصى براى شناخت معادل واژه‌هاى موجود در منابع روائى ( فرهنگ واژه‌هاى معادل بحار الانوار ، وسائل الشيعه و و . . . ) ، گر چه با تدوين فرهنگ نامه‌هاى معادل ياب ، و معجمها و فهرست نامه‌هايى كه معادل و مترادف واژه‌ها را در دو يا چند زبان و فرهنگ شناسائى كرده‌اند ، مىشود پل ارتباطى ميان فرهنگهاى بشرى ايجاد نمود ، و راه تحقيق و بررسى را باز نگه داشت ، اما نواقص و مشكلات تحقيقات تكاملى هنوز مرتفع نخواهد گرديد ، زيرا در منابع ارزشمند اقوام و ملل ، گاهى مباحث ارزنده و مفيدى ، در ضمن چند عبارت يا چند خط ، يا در پرتو چند واژه ، نهفته است كه در هيچ يك از واژه‌ها و معادلهاى كشف شده به چشم نمىخورد اينجاست كه هر منبع روائى ، در نوع خود ، احتياج به فرهنگ‌نامه اختصاصى دارد تا معادلهاى نهفته در قالب واژه‌ها ، و ما وراء واژه‌ها ، و قالبها نيز كشف و شناسائى گردند . آن گونه كه براى قرآن و نهج البلاغه و ديگر منابع روائى شيعه ، فرهنگ واژه‌هاى معادل دقيقى لازم است تا در مرز ترجمهء واژه‌ها نمانيم ، و همهء موارد استعمال واژه‌ها را شناسايى كنيم در اين قسمت نيز به اين واقعيّت اشاره مىكنيم كه براى هر كدام از منابع اسلامى « فرهنگ واژه‌ياب »