وهم و ازاحة - تقرير مرام صدر الحكما در مسألهء سمع و بصر و تحقيق اين اصل كه بنا بر مرام آخوند ملا صدرا قوا و حواس مظاهر صور حسيّه و خياليه‌اند ، نه محل ارتسام و حلول صور مدركه و تقرير آنكه مدرك بالذات نفس است در جميع ادراكات جزئيّه و كليّه و حسيّه و خياليّه ص 434 ، 435 ، 436 . فصل هفدهم - در اثبات كلام جهت حق و بيان انّه متكلّم و كلام از امّهات صفات و متكلّم از اسماء كليهء حق اول است كه نفس ذات حق به آن متصف است نه آنكه از اوصاف زائدهء بر ذات باشد و انّه تعالى متكلم بكلام ذاتى و تجلّى اعرابى و ابراز كلمات وجوديه بعضها محكمات و بعضها متشابهات است و احتياج به هوا و تموج آن و خروج آن از ريه و تقارع آن با مخارج حروفى مقوّم اصل كلام نمىباشد . تعريف صوت به كيفيت حاصل از تموّج كه حادث از امساس عنيف باشد به شرط مقاومت باماس و مقاومت مفرّق با مفرّق و تعريف كلام به صوتى كه نفس امساس و تفريق است و ديگر تعريف‌ها مقوّم اصل كلام نمىباشد و در حق اول حدوث صوت با اين شرايط ، نظير ابصار و سمع محال است - تنبيه در انواع صوت و عروض حدّت و ثقل به آن ، و بيان معناى غنّه و بحوحت و تقسيم حروف به صامته و مصوّته و تقسيم ديگر در حروف به تماثل و تخالف و تقسيم ديگر آن بزمانى و آنى ، آنى صرف و آنى شبيه بزمانى ص 437 ، 438 ، 439 ، 440 . لمعة كلامية - بيان آنكه كلام منتظم مىشود از حروف و تعريف كلام بنا بر تقرير خواجه طوسى و محقق رضى ، و تعريف آن بنا بر مرام علامه حلّى و لاهيجى و تقسيم آن به تام و غير تامّ و تحقيق در اينكه كلام به وصف مذكور صفت متكلّم نميشود ، متكلم حق باشد يا خلق و برخى كلام را به - ما به التكلّم - و بعضى متكلّم را به - من قام به الكلام - تعريف كرده‌اند ، اشاره بكلام نفسى و نقل كلام اتباع شيخ اشعرى در اين مسأله و تزييف اين قسم از كلام از باب عدم معقوليت آن و بيان قول فخر رازى در تصحيح و تصوير كلام نفسى و اشاره باقوال مسلمين در كلام و بالأخره تحقيق قول حق و ابطال كلام اشاعره و معتزله و بيان آنكه كلام صفت ذاتى حق و مثل