آقا على مدرس زنوزى طهرانى (مدرس) (حكيم مؤسس)
49
مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى (فارسى)
كريمخان كه خارج از موضوع بحث آقا على مىباشد آورده است ، دكتر مهدى حائرى يزدى در كتاب كاوشهاى عقل نظرى ( بدون تصريح نام آقا على ) و دكتر غلامحسين ابراهيمى دينانى در كتاب معاد از ديدگاه حكيم زنوزى بخشهايى از اين مناظره را نقل كردهاند . دكتر سيد مصطفى محقق داماد در فصلنامهء نامهء فرهنگستان علوم متن كامل اين مناظره را براساس نسخهء چاپ سنگى منتشر كرده است ( تابستان 1375 ، شماره 4 ) . * * * تصحيح نهايى جلد اول و دوم اين مجموعه و اكثر تصحيحات اين مجلد و نگارش اين مقدمه در زمانى صورت مىگيرد كه به اتهامى غير موجّه سومين ماه اسارت خود را در زندان اوين مىگذرانم . صدر المتألهين در رسالهء سه اصل ، راز مخالفت اهل ظاهر زمانه را با خود به دقت تشريح كرده است : « و همين علت است كه منشأ عداوت تو و همسرانت با فقيران و گوشهنشينان شده است ، زيرا كه تو و ايشان مىخواهيد كه از راه شيد و ريا و تشبّه به علما ، كسب جاه و عزت و تحصيل مال و ثروت كنيد ، و عوام را به زور حيله و تلبيس صيد خود سازيد ، و اسباب تمتّع دنيا را از راه صورت صلاح و تقوى فراهم آوريد . و اگر از كسى استشعار آن نموديد كه بهحسب باطن آگاه و مطلع است بر مكر و غدر و نقص و جهالت و كيد و بطالت امثال شما ، مىخواهيد كه بنيادش در روى زمين نباشد ، كه مبادا چيزى از وى سرزند از فعل و قول و عمل كه منافى مسلك و هواپرستى و غرور باشد ، و اگر خود احيانا در مقام نصيحت در آيد يا شيوهء جاهلان و منافقان را مذمت نمايد ، يا كلمهاى از روى حقيقت بر زبان آورد كه مضادّ طبيعت اهل شيد و مكر باشد ، فى الحال دود كبر و نخوت از مهواى ديگدان غضب و شهوت غليان پذيرفته ، به مصعد دماغ مرتفع گردد و درون گنبد دماغ را چنان تيره و سياه سازد كه جاى هيچ انديشهء صحيح در آن نماند ، و چنان گردوغبار حقد و حسد صفحهء آينهء ادراك را فرو گيرد كه گنجايش صورت نصيحت نماند و چراغ عقل كه به اندك سببى از غايت كمنورى مخفى مىگردد ، از باد نخوت دماغ فرو ميرد . شمع دلشان نشانده پيوست * آن باد كه در دماغشان هست فى الحال در مقام خصومت و جدال يا مكر و احتيال در آمده ، به چندين وجه ردّ