كتاب بنام اثولوجيا توسط ابن ناعمهء حمصى و زيرنظر كندى نخستين فيلسوف مسلمان از سريانى به عربى ترجمه مىشود . اين كتاب كه درميان مسلمانان بنام ارسطو شهرت مىيابد ، نافذترين كتاب در فلسفه اسلامى به حساب مىآيد و باعث مىشود سيمايى نادرست از ارسطو در ذهن حكيمان مسلمان تصوير شود . اثولوجيا از آغاز مورد عنايت حكيمان مسلمان قرار گرفته است . قديمترين شرح اثولوجيا ، شرح شيخ الرئيس ابن سينا در ضمن كتاب عظيم الانصاف وى است كه قطعات باقيماندهء آن در كتاب ارسطو عند العرب عبد الرحمن بدوى ( بيروت ، 1947 ) منتشر شده است . قاضى سعيد قمى نيز بر اثولوجيا تعليقه نوشته است . 2 - آقا على مدرس در ضمن دو اثر خود يعنى رسالة فى مباحث الحمل و تعليقات على شرح الهداية الاثيرية ملاصدرا از ديگر كتاب خود تحت عنوان « شرحنا لاثولوجيا الموسوم باصول الحكم » پنج عبارت نقل كرده است . در تفحص از اين كتاب مهم چيزى نيافتيم نه در مجموعه‌هاى كتابشناسى از آن ياد شده بود ، نه در فهارس نسخ خطى ايران بلكه جهان . اما با توجه به اينكه بيش از نيمى از نسخ موجود خطى اسلامى فهرست نشده است ، اميدوارم اين كتاب كم نظير در عداد نسخ فهرست نشده در خزانهء كتب خطى باقيمانده باشد . به هر حال پنج قطعهء منقول از اين اثر شريف در كنار هم به عنوان « بقايا اصول الحكم فى شرح اثولوجيا » گرد آورده‌ام . در هر قطعه ، آن مقدار عبارت نقل كرده‌ام كه يقين حاصل شده باشد كه عبارات منقول از اصول الحكم حتما گزارش شده است . 9 - بقاياى اشعار و غزليات آقا على در رسالهء خودنوشت سرگذشت تصريح كرده كه « گاهى هم غزليات گفته است » سپس نمونه‌اى از آن را ذكر كرده ، سيد احمد ديوان بيگى در تذكرهء حديقة الشعراء برخى غزليات او را نقل كرده ، معصوم على شاه نايب الصدر شيرازى شاگرد آقا على در تذكرهء طرائق الحقائق چند رباعى را كه از خود آقا على شنيده گزارش كرده است . بالاخره سلطان الفلاسفه در حاشيهء اسفار ملكى خود و سيد ابو الحسن رفيعى قزوينى در حاشيهء منظومه سبزوارى ملكى خود دو بيت ديگر از حكيم مؤسس نقل كرده‌اند ، در مجموع