تحقيق رسيده بوده است « 1 » و در علم حروف نيز كامل بوده است . بالجملة اشتهار او در فضل و كمال از آن بالاتر است كه حاجت به بيان باشد . در اوائل عمر از روى تقليد به مذهب اهل سنت و جماعت مايل بوده است ، و پس از ملاقات حكماء نامدار از آن اعتقاد برگشته و به مذهب تشيع معتقد شده است و رساله‌اى به زبان پارسى در تشيع خود نوشته است . « 2 » [ 4 ] امير صدر الدين محمد الشيرازى ( دشتكى ) « 3 » سعيد الحكماء الموحدين امير صدر الدين محمد الشيرازى قدس سره ، كنيهء او ابو المعالى و لقبش در عصر خود « صدر العلماء » است « 4 » و در كتب حكمت و كلام به « سيد المدققين » معروف است . « 5 » بر بسيارى از كتب منطق مثل « شرح مطالع » « 6 » و « شرح

--> ( 1 ) . صدر المتألهين در اسفار حدود چهل مرتبه آراء او را مورد بحث مفصل قرار داده و از وى با عناوينى از قبيل المحقق الجليل ، العلامة الدوانى ، هذا النحرير ، بعض اجّلة الفضلاء ، بعض اجّلة اصحاب البحوث ، بعض من اجلة العلماء المتأخرين ياد كرده است . ( 2 ) . دوانى در آغاز سنى مذهب بود و در اصول عقايد طريقهء اشعرى داشت ولى در پايان به مذهب شيعهء اماميه گرائيده چنان كه كتاب « نور الهداية » كه تأليف آن به وى منسوب است مؤيد اين معنى است . تاريخ تأليف نور الهداية مشخص نيست . اما در شرح عقايد عضدى كه به سال 905 ( دو سال قبل از وفات وى ) . تأليف شده ، اثرى از تشيع وى مشهود نيست . بعضى برآنند كه وى بر همان عقايد اشعرى پايدار مانده و كتاب نور الهدايه نيز به قطب الدين تبريزى عارف شيعى متعلق است . « نور الهداية » در سال 1311 ه . ق . به ضميمهء خصائص ابن بطريق ، و در سال 1332 ه . ش . به ضميمهء شرح زندگانى جلال الدين دوانى نوشتهء على دوانى ، و بالاخره در سال 1363 در كتاب الرسائل المختارة للعلامة المحقق الدوانى به تصحيح دكتر سيد احمد تويسركانى در اصفهان منتشر شده است . ( 3 ) . متولد 828 ، متوفى 903 . براى آشنايى با احوال مير صدر الدين دشتكى رجوع كنيد به فارسنامهء ناصرى ميرزا محمد حسن حسينى فسايى ص 1040 ، مجالس المؤمنين قاضى نور الله شوشترى ص 339 . رسالهء كشف الحقائق المحمدية مير غياث الدين منصور دشتكى شيرازى . ( 4 ) . ديگر لقب وى صدر الحقيقة بوده است . ( مجالس المؤمنين ) . ( 5 ) . در كتب فلسفى علاوه بر سيد المدققين از او به « سيد سند » نيز تعبير مىشود ، رجوع كنيد به منظومهء حكمت ملا هادى سبزوارى : ان بقول السيد السناد * تركيب عينية اتحادى ( 6 ) . الحاشية على لوامع الاسرار فى شرح مطالع الانوار . از سيد سند دو حاشيه مطالع باقى است : الحاشية القديمة كه در آن آراء محقق دوانى را نقد كرده است . و الحاشية الجديدة كه در پاسخ به تعويذ المطالع ( الحاشية الجديدة على المطالع ) محقق دوانى نوشته است . به مجموعه اين دو حاشيه و حواشى سيد سند بر تجريد « الطبقات الصدرية » اطلاق مىشود . رجوع كنيد به الذريعة ج 6 ص 135 .