ذات باشد . پس ولايت ملازم فناست كه عبارت از عدم التفات سالك عارف است بماسوى . و هم ملازم بقا است كه عبارت از انحصار مشاهده اوست در آثار حق ، اگر فنا فناى در آثار باشد . و يا در افعال حق اگر فناى او فناى در افعال باشد ، يا در صفات حق اگر فناى او فناى صفات باشد ، و يا در ذات حق اگر فناى او فناى در ذات باشد . پس ولايت مسافرت است از خلق به سوى حق و سير در « 1 » حق است به حق . مسافرت از حق فنا است و سير در حق بقا است . و حقيقت نبوت متقوم است به مسافرت از حق به سوى خلق و سير در خلق به حق . ببين تفاوت ره از كجاست تا بكجا . ما للتراب و رب الارباب . از اينجاست كه حضرت خاتم الانبياء عليه آلاف التحية و الثناء فرموده‌اند : « لى مع الله وقت لا يسعنى فيه ملك مقرب و لا نبى مرسل . « 2 » » زيرا كه از اين بيان معجز توأمان مستفاد مىشود كه آن حضرت خود نيز به حسب مقام نبوت و رسالت در آن مقام راه نداشته‌اند ، بلكه به اعتبار ملكيت و قرب نيز در هر دو از آن حضرت موجود بوده است ، آن وقت را واجد نبوده‌اند ، زيرا كه ملك چنان كه صاحب قاموس از بعضى اهل لغت نقل كرده است « 3 » مأخوذ از الوكة بفتح الف و كاف و سكون لام است و الو كه بمعنى رسالت است و مفهوم قرب ملازم انفصال است و مفهوم معيت ملازم اتصال . و آن وقت به حسب مفاد بيان معجز توأمان آن حضرت به معيت حاصل بوده است نه به مجرد قرب . قسم دوم : موجودى است كه در اصل وجود فطرت اولى از تعلق حلولى بماده مبرى است ، و لكن از آنجا كه كمالات او به حسب اصل وجود او حاصل نيست و ممكن است كه با اسباب داخلية يا خارجيه و تدابير كليه عقلية و جزئيهء خياليه و صدور اعمال باطنيهء نفسانيه و ظاهريهء بدنيه بواسطهء قواى محركه باعثه و محركهء فاعله آن كمالات را تحصيل نمايد .

--> ( 1 ) . از ( س ) . ( 2 ) . ذكره السيد حيدرا آملى فى مقدمة جامع الاسرار و منبع الانوار ص 27 ؛ و صدر المتألهين فى الاسفار ، ج 6 ص 285 و 368 و ج 9 ص 85 . ذكره المجلسى فى بحار الانوار ، كتاب الصلاة ، الباب الثانى ، ذيل توضيحات الحديث الاول ، ج 82 ص 243 . لم اعثر عليه بعنوان الرواية فى الجوامع الروائية . فى اللؤلؤ المرصوع ص 66 : « يذكره الصوفيه كثيرا و لم ارمن نبه اليه و معناه صحيح و فيه ايماء الى مقام الاستغراق باللقاء المعبر عنه بالمحو و الفناء . » ( 3 ) . مجد الدين الفيروز آبادى ، القاموس المحيط ، باب الكاف ، ج 3 ص 193 .