تعليقى تدبيرى و افتقارى فعلى او را بمادهء طبيعيهء بدنيه و محل طبيعى حاصل است كه به اعداد درجات متجدده كه آن همه را به حركات جوهريهء ذاتيه و حركات عرضيه ثابت است از مبدء خيرات و كمالات و آن خيرات « 1 » و كمالات كه او را حاصل نيست استفاضه و استكمال نمايد تا سيمرغ عقل نظرى از حضيض قوه صور علميه به اوج فعليت الصور پرواز كند و به نزول رقيقه و عكسى از حقيقتى از حقائق تامهء عقليه شامخه در مراتب ذات او آن حقيقت تامه را به حكايت آن رقيقه و عكس از دور مشاهده نمايد و به فعليت اتحاد با آن رقيقه پس از مباينت و قوهء اتحاد به آن حقيقت تامه كامله شبيه شود . و شاهباز عقل عملى از ارض نقصان و فقدان اخلاق مرضيه بسماء « 2 » كمال و وجدان خصلتى از خصائل حميده نفسانيه و يا خلقى از اخلاق حسنهء الهيه و يا تجلى الهى از اسماء ذاتيه به صورت فعل و ربوبيت طيران نموده ، مصدوقه « تخلقوا باخلاق الله » « 3 » شود ، و به انشراح بيت صدر و انفتاح باب قلب از ظلمات تعينات عوالم نفسانيه به انوار اطلاقات منازل روحانيه فائز كرد و در وصف و شرح اين قسم از « 4 » موجود خاتم اوصياء عليه آلاف التحية و الثناء چنان كه در كتاب درر و غرر روايت شده است ، در جواب سؤال از عالم علوى فرموده است : « صور عارية عن المواد عالية عن القوة و الاستعداد ، تجلى لها ربها فاشرقت و طالعها متلألات و القى فى هوياتها مثاله ، فاظهر عنها افعاله بارقة باقرية « 5 » » . « 6 » و فى وصف هذا الموجود الكريم ايضا ما فى الاصول [ من ] الكافى عن ابى جعفر

--> ( 1 ) . الخيرات ( س ) . ( 2 ) . سبأ ( س ) . ( 3 ) . لم اعثر عليه فى الجوامع الروائية ، استند اليه صدر المتألهين فى اسفاره عن النبى ( ص ) ج 1 ، ص 21 ، و الفيض الكاشانى فى علم اليقين ، ج 2 ص 102 و السبزوارى فى شرح دعاء الصباح ، ص 87 . ( 4 ) . نور ( س ) . ( 5 ) . عبارة « بارقة باقرية » غير موجود فى غرر الحكم و درر الكلم . ( 6 ) . عبد الواحد بن محمد تميمى الآمدى ، غرر الحكم و درر الكلم ، حرف الصاد ، حديث 5885 . راجع شرح جمال الدين محمد الخوانسارى بر غرر الحكم و درر الكلم ، ج 4 ص 218 - 222 . قال آقا جمال : « اين كلام مؤيد چندين اصل از اصول حكما مىتواند باشد ، نهايت نسبت آن به حضرت صلوات الله و سلامه عليه ثابت نيست ، بلكه گمان فقير اين است كه كلام يكى از حكما بوده كه بعضى براى ترويج آن نسبت به آن حضرت داده است و الله تعالى يعلم » .