قبل از تعليقات شرح حكمة الاشراق و مفاتيح الغيب و تعليقات الهيات الشفا نوشته است . « 1 » صدر المتألهين اثر ديگرى نيز به نام « شواهد ربوبيه » دارد كه در حكم فهرست مطالب فلسفى و ابتكارات وى در حكمت متعاليه مىباشد « 2 » . شواهد را نبايد تلخيص اسفار پنداشت . مقايسهء محتواى اين دو كتاب نشان مىدهد كه نسبت اسفار و الشواهد الربوبية عموم و خصوص من وجه است . تقرير بسيارى از مسائل در اين دو كتاب متفاوت است . در هر يك براهينى خاص بر مهمترين آراء حكمت متعاليه اقامه شده كه در ديگرى مشاهده نمىشود . البته موارد مشترك نيز فراوان است . شواهد شامل پنج مشهد مىباشد . مشهد اول در امور عامه ، مشهد دوم در شناخت واجب الوجود ، مشهد سوم در كليات معاد ، مشهد چهارم در معاد جسمانى و بالاخره مشهد پنجم در نبوت و ولايت است . هر مشهدى شامل چند شاهد مىباشد . مشهد اول يعنى امور عامه به پنج شاهد تقسيم شده است . شاهد اول عهده‌دار مباحث عام وجود است . در شاهد دوم احكام وجود ذهنى مطرح شده است . در شاهد سوم با كمال تعجب احكام واجب را مطرح كرده است . حال آن‌كه مىبايد اين شاهد را كلا به مشهد دوم موكول مىنمود . در شاهد چهارم ديگر تقاسيم وجود و در شاهد پنجم به احوال ماهيت پرداخته است . كتاب شواهد از زمان تأليف مورد عنايت حكيمان متعاليه بوده است . جمعى از اعاظم حكيمان متعاليه بر شواهد تعليقه‌هاى باارزشى نگاشته‌اند . اين حكيمان به ترتيب عبارتند از : مولى على نورى ( متوفى 1246 ) ، حاج ملا هادى سبزوارى ( متوفى 1289 ) ، آقا محمد رضا قمشه‌اى ( متوفى 1306 ) . از تعليقات شواهد تنها تعليقات حكيم سبزوارى منتشر شده است . آقا على مدرس طهرانى در رساله سرگذشت در ضمن معرفى آثارش نامى از تعليقات الشواهد به ميان نياورده است . در ديگر آثارش نيز اشاره‌اى به اين تعليقات نكرده است . در الذريعه نيز نامى از اين تعليقات برده نشده است . استاد سيد جلال الدين آشتيانى براى نخستين بار به تعليقات الشواهد آقا على اشاره كرده است : « بر كتاب شواهد ، آقا محمد

--> ( 1 ) . رجوع كنيد به مقدمهء محسن بيدارفر بر تفسير القرآن الكريم . ( 2 ) . شواهد ربوبيه در مجموعه رسائل فلسفى صدر المتألهين به اهتمام حامد ناجى اصفهانى توسط انتشارات حكمت در تهران 1376 منتشر شده است .