11 - حواشى آقا على مدرس طهرانى ( متوفى 1307 ) . حواشى مورد بحث . 12 - حواشى ميرزا ابو الحسن جلوه ( متوفى 1314 ) . اين حواشى كه از زاويهء مشايى آراء ملا صدرا را مورد نقد و رد قرار داده است هنوز بطور كامل منتشر نشده است ، تنها مواردى از آن همراه با جواهر و اعراض اسفار نخستين چاپ حروفى منتشر شده است . دو حاشيهء نسبتا مفصل وى درباره حركت جوهرى و ربط حادث به قديم نيز توسط نگارنده جداگانه تصحيح و منتشر شده است . « 1 » اسفار تا امروز نيز مدار مباحث عالى فلسفه اسلامى و حكمت متعاليه است و در قرن اخير نيز شروح ، حواشى و تعليقات با ارزشى بر آن نگارش يافته و منتشر شده است . مناسب است كه حواشى و تعليقات اسفار در مجموعهء واحدى به شكل فنى منتشر شود . 3 - مقايسه حواشى اسفار حكيم سبزوارى و تعليقات اسفار حكيم طهرانى در ميان حواشى اسفار ، رايجترين حاشيهء مورد استفاده اساتيد و طلاب فلسفه ، حاشيهء حكيم سبزوارى است . اين حاشيه تنها حاشيه‌اى است كه از نخستين چاپ سنگى اسفار همراه با آن منتشر شد و مطالعه اسفار ملازم با رجوع به اين حواشى بوده است . عوامل رواج حواشى اسفار حكيم سبزوارى عبارتند از : 1 - حواشى حكيم سبزوارى تقريبا همهء متن اسفار را ( به استثناى جواهر و اعراض ) پوشانيده است . هيچيك از حواشى ديگر اسفار به اين تفصيل و استيعاب نيست . 2 - سبزوارى در مقام توضيح و تشريح و تبيين آراء صدر المتألهين است و حتى الامكان از اين محدوده فراتر نرفته است . به عبارت ديگر حواشى حكيم سبزوارى حواشى توضيحى ، تحليلى و توصيفى است نه حواشى انتقادى . حاج ملا هادى در ديگر آثار خود نيز اين سطح را رعايت كرده و از شارحان كم‌نظير حكمت متعاليه صدرايى به شمار مىرود . در موارد محدودى كه در شرح منظومه و غير آن به انتقاد از نظريات ملا صدرا يا ارائه رأى و تقريرى متفاوت اقدام كرده همانند مقام شرح و توضيح موفق نيست . ( به عنوان مثال

--> ( 1 ) . دو رساله از ميرزاى جلوه ، فصلنامهء نامه مفيد ، شماره 6 ، تابستان 1375 ، قم .