مباحث برهان تضايف ، تركيب اتحادى ماده و صورت ، اتحاد عاقل و معقول ، و بحث علم ) . 3 - حكيم سبزوارى خوش تقرير است . اين حسن تقرير و سليقه در بيان مطالب عالى از اسباب جدى اقبال به حواشى اين حكيم الهى است . 4 - و بالاخره در دسترس بودن اين حواشى از اسباب رواج آن است ، حال آن‌كه متن بسيارى از حواشى اسفار ديگر حكما هنوز يا اصلا يا به‌طور كامل منتشر نشده ، و متأسفانه از نسخهء خطى برخى از آنها نيز نشانى در دست نيست . اينكه آقا محمد رضا و آقا على عليرغم امكان استفاده از محضر حكيم سبزوارى ، به استفاده از حوزهء امثال ملا آقا قزوينى و ميرزا حسن نورى اكتفا مىكنند ، نشان مىدهد كه اگر حواشى اسفار ميرزا حسن و ملا آقا نيز در دسترس بود ، مراجعه به آنها كمتر از مراجعه به حواشى ارزشمند حكيم سبزوارى نبود . اميدوارم صاحب همّتانى به تفحص از حواشى اين حكيمان الهى بپردازند و آنها را به زيور طبع بيارايند . استاد سيد جلال الدين آشتيانى در مقايسهء حواشى حكيم سبزوارى و تعليقات آقا على مدرس طهرانى ، تعليقات آقا على را ترجيح داده است : « اين حواشى ( حواشى افضل المحققين آقا على مدرس بر اسفار ) بر حواشى حكيم سبزوارى ترجيح دارد ، آقا على از سبزوارى استاد بيشتر ديده است ، حدود بيست سال درس خوانده « 1 » ، ولى سبزوارى هم دارايى هوش و ذكاء عجيبى بود ، و در مدت كمى در صف مقدم اساتيد قرار گرفته است . « 2 » » « حواشى او بر سفر نفس مفصل و بسيار تحقيقى است و از حواشى حكيم سبزوارى از جهاتى به عقيده نگارندهء اين سطور بهتر است « 3 » » . « اين حاشيه از همه حواشى اسفار محققانه‌تر است و در استوارى و متانت كمتر از اصل كتاب نيست . « 4 » » « آقا على مدرس بر اسفار حواشى محققانه‌اى دارد كه در اتقان و نفاست از اصل كتاب دست كمى ندارد . . . تعليقات آقا على متضمّن تحقيقات عاليه و مشتمل بر افكار تازه و دقيق است و اين خود در

--> ( 1 ) . سيد جلال الدين آشتيانى ، مقدمه المسائل القدسية ، در رسايل فلسفى ملا صدرا ، پاورقى صفحه 55 ، و مقدمهء المظاهر الالهية صفحه 25 . ( 2 ) . آشتيانى ، مقدمهء المظاهر الالهية ملا صدرا ، صفحهء 25 . ( 3 ) . آشتيانى ، مقدمهء لعمات الهيه ملا عبد الله مدرس زنوزى ، صفحهء 9 . و مقدّمهء انوار جلّيه ملا عبد اللّه مدرس زنوزى ، صفحه 41 . ( 4 ) . آشتيانى ، مقدمه المسائل القدسية در رسائل فلسفى ملا صدرا ، صفحهء 57 .