آقا على مدرس زنوزى طهرانى (مدرس) (حكيم مؤسس)
108
مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى (فارسى)
يك دهم اين تعليقات اختصاصا از يازده نسخهء ديگر نقل شده است . لازم به ذكر است كه از پانزده نسخهء ياد شده چهار نسخه به خط حكيم موسس است و نسخهء اصل محسوب مىشود كه از ميان آنها سه نسخه اول به لحاظ كثرت تعليقات ، اكثر تعليقات را شامل مىشود ، پنج نسخهء ف ، ى ، ك ، ش و ح نسخ درجهء دوم ما محسوب مىشود كه در اكثر تعليقاتشان با نسخ اصل مشتركند و همانگونه كه گذشت تنها كمتر از يك دهم تعليقات اختصاصى اين نسخ هستند . نسخ دهم و يازدهم ارائه كنندهء تعليقهء علت و معلول هستند كه در ضمن نخستين نسخهء اصل به خط حكيم موسس آمده است . در نسخ دوازدهم و سيزدهم منحصرا تعليقهء فى طريقة الصديقين آمده است . نسخهء چهاردهم ( تعليقهء ان النفس كل القوى ) در نخستين نسخهء اصل به خط آقا على آمده است . تنها از نسخهء پانزدهم كه بيش از شش تعليقه اختصاصى را شامل نمىشود با واسطه و نه مستقيما نقل مطلب كردهايم . لذا درباره انتساب اين تعليقات به آقا على مدرس طهرانى مىتوان گفت : 1 - در تعليقات نقل شده از چهار نسخه اول كه به خط حكيم موسس است و بيش از 90 % تعليقات اين مجموعه را تشكيل مىدهد از حيث انتساب به آقا على هيچ بحثى نيست . 2 - تعليقاتى كه از ديگر نسخ - حداقل از دو نسخهء غير اصلى نقل شده است - به احتمال قريب به يقين متعلق به آقا على است . 3 - تعليقاتى كه تنها از يك نسخه غير اصلى نقل شده است ، به احتمال قوى متعلق به حكيم موسس است . 4 - ما تعليقاتى كه كمترين ترديدى در انتساب آن به آقا على روا بود ، در اين مجموعه نقل نكردهايم . ترجيح داديم بعضى حواشى مظنون را نقل نكنيم ، اما حواشى ديگران را به سراى فاخر تعليقات حكيم موسس اذن ورود ندهيم . لذا مسئله صحت انتساب و استناد تعليقات به آقا على مدرس ، دغدغهء اول راقم اين سطور بوده است ، و تا اطمينان از انتساب نيافتهايم حاشيهاى را به آقا على نسبت ندادهايم . 6 - آيا اين تعليقات همهء تعليقات آقا على بر اسفار است ؟ اما آيا اين مجموعه ، همهء تعليقات حكيم موسس بر اسفار را شامل مىشود ؟ در پاسخ