خارج از وجود فعال مىگردد و اگر شرّ و يا بدى كه منتظرش بود ، غالب گردد به سمت درون حركت مىكند ، به هر حال [ همّ ] فعاليت ذهنى است . [ غَمّ ] چگونگى وضعيت روانيست كه حركت روح آن را به سوى داخل ، به خاطر نگرانى از آزار و اذيتى كه واقع مىشود متوجه مىسازد . و در تفاوت آنها اقوالى وجود دارد : [ هَمّ ] يكنوع ناراحتى است كه انسان مىتواند آن را بر طرف كند مانند ، موارد بىپولى ، تنهائى و غربت و منزوى شدن ، و . . . ولى [ غَمّ ] از قدرت او خارجست مانند ناراحتى در مرگ فرزند و . . . و يا اينكه [ هَمّ ] قبل از رسيدن ناراحتى است ولى غَمّ بعد از آنست ، و يا ناراحتى كه علت و سبب آن شناخته شده نيست ، [ هَمّ ] و اگر معلوم باشد [ غَمّ ] گويند . به هر حال ناراحتىهاى روحى و روانى ، در تمام انسان‌ها پيدا مىشود ولى مهم اين است كه در مورد علل و عوامل و اسباب بوجود آورنده آنها تحقيق شود ، چون هَمّ و غمّ اثر و خاصيت آن‌هاست ، ممكن است در عده‌اى نگرانىها از وضع ناگوار اقتصادى و از شكست‌ها در مسائل رياستى و يا تحصيلى و . . . بوجود آيد و در مواردى ضعف ايمان و چيزهايى كه به امورات دنيوى مربوط هستند موجب پديدار شدن ناراحتىهاى روحى و روانى مىشود ، چون بخاطرازدست دادن فرصتهاوامكانات گرفتار غم و اندوه مىگردند ، يعنى چيزهاى نيامده و يا از دست رفته‌ها مهم‌ترين عامل [ هَمّ و غم ] آنها مىباشد ، و اين مورد شامل اغلب مردم جهان مىشود ، و براى عده‌اى كه شايد آمار كمى داشته باشند ، غم و غصه به علت كم نور شدن چراغ ايمان در دلها ، و دربارهء از دست رفته‌هايشان در مسائل معنوى ، يا نگران آينده اعتقادى و ايمانى خود و فرزندان و جوامع بشرى هستند چون كه ابزارهاى گمراه كننده و شيطانى روز به روز بيشتر و دقيق‌تر و آراسته‌تر وارد اجتماع و خانواده‌ها و مراكز تحصيلى مىگردد كه موجبات انحراف آنها را از راه مستقيم فراهم مىسازد ، و همچنين گروهى هم دربارهء از دست رفتن زيبائىهاى معنوى